Русија повеќепати нудеше да го преземе иранскиот високо збогатен ураниум уште од почетокот на конфликтот, кој минатото лето го иницираа Соединетите Американски Држави и Израел. Сепак, како што сега потврди портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, таа опција моментално не е на преговарачката маса, пред сè поради недостигот на интерес од страна на Вашингтон. Од друга страна, Техеран тврди дека за трансфер на ураниумот воопшто не ни разговарал, и покрај изјавите на американскиот претседател Доналд Трамп дека САД би можеле да го преземат „нуклеарниот прав“.
Токму тоа прашање стана едно од клучните во преговорите за завршување на конфликтот во Иран. Експертите оценуваат дека рускиот предлог би можел да биде компромисно решение, имајќи ја предвид долгогодишната нуклеарна соработка меѓу Москва и Техеран, но и повисокото ниво на доверба што Иран го има кон Русија отколку кон Западот, пишува „Москов тајмс“.
Битка за иранскиот ураниум
Посебна тежина на оваа тема ѝ дава фактот што иранскиот ураниум денес не е само техничко прашање, туку централен геополитички проблем. Залихите што ги поседува Техеран станаа предмет на глобално надметнување: САД сакаат да ги отстранат за да го спречат развојот на нуклеарно оружје, додека Русија и Кина во тоа гледаат можност да го зајакнат своето влијание на Блискиот Исток. За Иран, меѓутоа, тој материјал претставува прашање на суверенитет, стратешка моќ и национален престиж.
Според проценките на Меѓународната агенција за атомска енергија, Иран располага со околу 440 килограми ураниум збогатен на 60 проценти, што е далеку над нивото потребно за цивилна употреба. Покрај тоа, постојат и дополнителни количини со пониско ниво на збогатување. Токму овој материјал од 60 проценти предизвикува најголема загриженост, бидејќи се наоѓа на само еден технички чекор од нивото погодно за нуклеарно оружје.
Поради тоа, иранскиот ураниум е една од најчувствителните нуклеарни залихи во светот. Иако Иран тврди дека програмата има исклучиво мирнодопски цели, западните земји стравуваат дека тој материјал би можел релативно брзо дополнително да се збогати.
Дополнителна контроверзија предизвика изразот на Трамп „нуклеарна прашина“, кој не е научен термин, туку опис на потенцијално оштетен или затрупан ураниум по напад врз нуклеарни постројки. Експертите предупредуваат дека таквиот материјал не исчезнува: може да остане во тунелите, урнатините или контејнерите, што значи дека неговото вадење би барало комплексни операции на ископување и чистење.
САД, Русија и Кина во клинч
Токму тука се појавува рускиот предлог. Москва нуди да го преземе, транспортира и складира иранскиот ураниум, со надзор на меѓународните институции. Иако таквата операција би била логистички исклучително тешка, експертите сметаат дека е изводлива, особено со учество на Меѓународната агенција за атомска енергија.
Меѓутоа, проблемот не е само од техничка природа. Иран решително ја одбива можноста својот ураниум да им го предаде на Соединетите Држави, сметајќи го тоа за политички неприфатливо и симболично понижувачки. Нуклеарната програма во таа земја веќе со децении претставува симбол на технолошкиот напредок и отпорот кон надворешните притисоци.
Нуклеарната централа Бушер во Иран
Во меѓувреме, и Кина покажува интерес за можно решение. Како најголем купувач на иранска нафта, Пекинг има силен мотив да спречи ескалација на конфликтот и да обезбеди стабилност на енергетските текови. Вклучувањето на Кина дополнително ја комплицира дипломатската слика, но и потврдува колку прашањето за иранскиот ураниум стана глобално.
Судбината на овие залихи би можела да биде пресудна за исходот на преговорите. Дали ураниумот ќе биде префрлен, разреден, ставен под меѓународен надзор или ќе остане во Иран, тоа е прашањето кое ќе го одреди не само крајот на овој конфликт, туку и идниот однос на силите на Блискиот Исток.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
