Дали некогаш сте се запрашале дали вашите мисли оставаат траги што се подлабоки од моменталното лошо расположение? Верувањето дека песимизмот и загриженоста се само минлива состојба на умот можеби е погрешно. На тоа укажува и невронауката, која открива дека начинот на кој размислуваме во реално време ја менува физичката структура на мозокот. Негативните ментални обрасци буквално го „успиваат“ фронталниот лобус – управувачкиот центар на мозокот – правејќи нè поподложни на стрес, болка и анксиозност. Сепак, добрата вест е дека овој процес не е еднонасочна улица.
Познатиот психијатар Даниел Амен сподели резултати од неодамнешно истражување во кое биле анализирани снимки од мозокот на луѓе кои се борат со анксиозност. Откритијата го доведуваат во прашање широко распространетото мислење дека мислите се само минливи ментални настани. Истражувањето покажува директна поврзаност меѓу негативното размислување и функцијата на мозокот, што влијае на сè – од способноста за концентрација до интензитетот на физичката болка што ја чувствуваме.
Ослабување на фронталниот лобус
Истражувачкиот тим на Амен проучувал речиси две илјади лица со анксиозност за да види како постојаните негативни обрасци на размислување влијаат врз активноста на мозокот. Резултатите биле многу јасни – колку почесто човек се препушта на негативни мисли, толку послаба е функцијата на фронталниот лобус.
Фронталните лобуси се своевиден управувачки центар на мозокот. Тие ни помагаат да останеме фокусирани под притисок, да ги регулираме емоционалните реакции, да носиме промислени одлуки и да го смириме нервниот систем кога е под стрес. Исто така имаат клучна улога во регулирањето на чувството на болка.
Поврзаност со анксиозност и депресија
Кога активноста на фронталниот лобус се намалува, мозокот станува пореактивен, полесно се вознемирува и е почувствителен на стрес.
Студијата покажала неколку интересни обрасци кај луѓе со изразен негативен начин на размислување. Кај нив бил забележан послаб проток на крв во фронталниот лобус, што е силно поврзано со зголемена анксиозност, депресија, наметливи мисли и емоционална нестабилност. Исто така е забележана намалена активност во фронталните, темпоралните и париеталните делови од мозокот – региони клучни за когнитивна контрола и регулирање на емоциите.
Во исто време, одредени делови од малиот мозок биле поактивни од вообичаено, што укажува дека мозокот се обидува да ја компензира послабата функција на фронталниот лобус со зголемена грижа и постојана претпазливост. Учесниците со изразени негативни обрасци на размислување покажале и послаба меморија, полошо справување со стрес и помала психолошка отпорност.
Маѓепсан круг на негативни мисли
Овие истражувања се вклопуваат и во пошироката работа на Амен за надежта и среќата. Во паралелни истражувања се покажало дека луѓето кои пријавуваат ниско ниво на надеж или задоволство од животот имаат многу сличен образец – намалена активност на фронталниот лобус. Со други зборови, мозокот станува помалку способен да го смири сопствениот внатрешен алармен систем, што создава маѓепсан круг од кој е тешко да се излезе.
Тој круг изгледа вака: негативните мисли ја намалуваат активноста на фронталниот лобус, што ја влошува регулацијата на емоциите, го засилува чувството на болка и анксиозност, а потоа создава уште повеќе негативни мисли. Кога фронталните лобуси забавуваат, поголемо влијание презема таламусот – дел од мозокот што делува како сензорна „капија“. Тогаш секоја непријатна сензација станува поинтензивна, а стресот се доживува посилно од вообичаено.
Пет начини за градење отпорност
Добрата вест е дека овој процес не е неповратен. Мозокот е исклучително пластичен, што значи дека може да се менува и приспособува во текот на животот. Затоа е можно свесно да се зајакнуваат деловите од мозокот одговорни за смиреност, јасност и емоционална стабилност.
• Еден од начините, истакнува познатиот психијатар, е негативните мисли да ги набљудуваме како научни хипотези, а не како апсолутни вистини. Кога ќе се појави песимистична мисла, корисно е да застанеме и да се запрашаме: Дали оваа мисла е точна? Дали е корисна? Постои ли друг начин да ја погледнам оваа ситуација? Таквиот ментален „чекор назад“ ги активира фронталните лобуси и ја прекинува автоматската спирала на негативност.
• Важна улога има и надежта. Таа не е само емоција, туку и состојба на мозокот што го поддржува здравјето на фронталниот лобус. Активности што создаваат чувство на напредок – поставување мали цели, учење нови вештини или планирање на иднината – ги зајакнуваат нервните патишта поврзани со оптимизмот.
• Негативните мисли можат да го засилат и чувството на болка, па управувањето со менталната состојба станува подеднакво важно како и грижата за телото. Техники како свесно дишење, кратки вежби за „приземјување“ или стабилна дневна рутина му помагаат на нервниот систем да препознае чувство на сигурност и спречуваат стресот да премине во физичка напнатост.
• Стручњаците ја нагласуваат и важноста на основните животни навики. Фронталните лобуси најдобро функционираат кога имаме доволно сон, стабилно ниво на шеќер во крвта и кога избегнуваме супстанции што ја забавуваат нивната активност – како алкохол или канабис.
• Подеднакво важна е и новината во секојдневието. Учењето нови работи го активира и зајакнува фронталниот лобус. Тоа може да биде ново хоби, спорт што бара координација – како тенис или бадминтон – или дури и едноставна промена на рутата при утринската прошетка.
Сето ова води до еден интересен заклучок: нашите мисли имаат многу поголема моќ отколку што често мислиме. Тие не го обликуваат само нашиот поглед на светот, туку буквално го менуваат начинот на кој мозокот ги обработува емоциите, ги толкува физичките сензации и реагира на животните предизвици.
Негативноста секогаш ќе биде дел од животот, но таа не мора да управува со нашиот внатрешен свет. Кога на своите мисли им пристапуваме со доза љубопитност, наместо автоматски да ги прифаќаме како факти, не го менуваме само расположението. Градиме мозок што е поотпорен, поурамнотежен и долгорочно поспособен да го поддржи нашето ментално и физичко здравје.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
