Хрватска подготвува измени на Законот за данок на додадена вредност (ДДВ), што би ѝ овозможило на извршната власт по сопствено дискреционо право да одлучи за промена на стапката на данок на додадена вредност на нафтените деривати во согласност со геополитичката ситуација и цените на горивата.
Ваквата одлука е донесена поради ценовните шокови на пазарот на сурова нафта предизвикани од конфликтите на Блискиот Исток, а тоа би ѝ дало на Владата флексибилност да не мора да го менува законот со секоја промена на стапката на ДДВ, објавува Biznis.rs.
Дебатата за измените на Законот за ДДВ беше најавена за 27 април во хрватскиот парламент, а измените треба да бидат усвоени на 30 април, објави премиерот Андреј Пленковиќ.
„Тоа е дополнителна алатка што може да ни помогне да го намалиме влијанието на цените врз граѓаните и нашата економија. Тоа е мерка што ќе ја користиме само доколку е нужна и неопходна, а сега ја предлагаме повеќе за да добиеме правна основа за таа алатка“, рече Пленковиќ, најавувајќи ги промените.
ДДВ не може да биде под 15 проценти
Министерството за финансии на Хрватска подготви измени на Законот за ДДВ што би ѝ овозможиле на Владата потенцијално да ја намали даночната стапка на нафтените деривати, за максимум десет процентни поени, но би се применувале само во случај на понатамошна ескалација на конфликтот и, следствено, уште посилно зголемување на цените на енергијата.
Измените на законот ѝ овозможуваат на извршната власт да не мора да поминува низ парламентарна постапка со измени на законот секој пат во случај на промена на цените на горивата, туку новата стапка на ДДВ би се утврдувала со декрет, односно со владина одлука, веројатно на двонеделна основа.
Во согласност со европските директиви, Хрватска применува општа стапка на ДДВ од 25 проценти за горивата, а идејата за воведување на колоквијално наречениот „лебдечки ДДВ“ е потенцијално да се намали тој данок на нафтените деривати, на максимална стапка од 15 проценти.
Минатата година, буџетот на Хрватска доби речиси една милијарда евра од ДДВ за гориво, па намалувањето на овој данок за еден процентен поен би ги намалило приходите за речиси 40 милиони евра, додека најлошото сценарио за намалување за максимум десет поени би значело околу 380 милиони евра помалку приходи за државата.
„Лебдечки“ данок само за вонредни ситуации
Даночниот советник Александар Васиќ за Biznis.rs вели дека терминот „лебдечки ДДВ“ всушност го опишува механизмот на прилагодување на даночниот товар на моменталните пазарни услови.
„Под нормални услови, таков вид „траен“ данок не постои и не треба да постои, бидејќи би донел хаос во планирањето на бизнисот“, оценува Васиќ.
Соговорникот наведува дека, како и со акцизите, државата може да реагира во одредени проценти, а тука станува збор за обид да се користи ДДВ како автоматски стабилизатор.
- Ова е оправдано исклучиво во сферата на енергетските производи поради нивното стратешко значење, но не смее да стане практика за други групи производи во редовни пазарни околности, истакнува тој.
„Стапките на ДДВ, по правило, се прашање на закон, а не на регулатива. Давањето овластување на владата да ги менува овие стапки е преседан бидејќи преку парламентарната постапка се обезбедува правна предвидливост, што е клучно за економијата. Сепак, живееме во време на невидени превирања на енергетскиот пазар, каде што законодавните процеси честопати траат предолго за соодветно да одговорат на ненадејните скокови на цените“, смета Васиќ.
Според него, таквото решение може да се оправда само како исклучителна и временски ограничена мерка за гаснење на пожарите на пазарот.
„Важно е да се нагласи дека ова овластување не треба да се гледа како закана, туку како алатка за заштита на потрошувачите, претпоставувајќи дека Владата би интервенирала исклучиво во насока на намалување на стапките, а не на нивно зголемување. Ова нема да ја загрози економијата, напротив, ќе спречи ценовни шокови што би можеле да ја парализираат економската активност“, вели даночниот советник.
Понизок ДДВ за горивото во Србија е можен, но чини пари
На прашањето дали овој пример би можел да биде модел за српската влада, која, во услови на високи цени на суровата нафта и дериватите, би можела да посегне по намалувањето на стапката на ДДВ по намалувањето на акцизите, Александар Васиќ вели дека Србија сигурно не е меѓу земјите што имаат високи стапки на ДДВ за овој вид стока.
„Србија, со општа стапка од 20 проценти, не е меѓу европските рекордери, повеќето земји од ЕУ имаат стапки од 21 до 25 проценти. Досега, првенствено се потпиравме на акцизната политика, која даде одредени резултати, но ако цените продолжат да растат, просторот за интервенции во рамките на акцизите ќе биде сè помал“, наведува даночниот советник.
Затоа тој наведува дека корекцијата на ДДВ за горивото е реална опција што државата може да ја разгледа, но дека мора да се земе предвид буџетскиот трошок за ова.
„ДДВ и акцизите се најважните приходи на буџетот. Секое намалување на стапката значи помалку пари за јавни услуги, образование или здравствена заштита. Исто така, се поставува прашањето: зошто Србија, и покрај пониската стапка на ДДВ од многу од нејзините соседи, често има повисоки цени? Ова сугерира дека решението не е само во даноците, туку и во поефикасна контрола на пазарната конкуренција“, оценува Васиќ.
Дел од хрватската јавност се спротивстави на оваа законска промена, наведувајќи дека европските земји генерално ги намалуваат акцизите без да ги засегаат маржите и ДДВ, додека имаше примери за олеснување на граѓаните со плаќање додаток на енергија на плата која не е оптоварена со даноци и придонеси во износ до 1.000 евра.
Постојат економисти кои веруваат дека „лебдечкиот ДДВ“ ќе ги ублажи скоковите на цените на краток рок, но дека тоа не е долгорочно решение. Исто така, во јавноста имаше ставови дека ДДВ е неутрална ставка која не влијае на трошоците и не е главен проблем во Хрватска што се однесува до цените.
„Од страната на понудата, нема доволен број стоки. Не станува збор само за инфлација на трошоците. Станува збор за инфлаторни очекувања. Колку повеќе Владата интервенира, толку се повисоки инфлаторните очекувања. Цените се формираат под влијание на понудата и побарувачката. Во оваа смисла, играта со ДДВ нема ефект“, вели хрватскиот економист Дамир Новотни.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
