Цените на зрната арабика во октомври достигнаа нов рекорд откако американските „казнени“ царини го погодија најголемиот светски извозник на кафе – Бразил. Како и насекаде во светот, временските услови стануваат сè понепредвидливи и влијаат врз жетвата, додека американските царини дополнително го зголемуваат притисокот.
Годината 2025 завршува со делумна стабилизација на цените на кафето. Тие благо паднаа поради ублажувањето на царините од администрацијата на Доналд Трамп, која е загрижена поради растот на цените на домашниот пазар. Многу аналитичари и одгледувачи на кафе очекуваат поповолни услови во 2026 година, но цените и понатаму остануваат на историски високи нивоа.
Влијанието на царините
Американската администрација во текот на летото воведе царина од 50 отсто на бразилскиот извоз на американскиот пазар, како одговор на одлуката на бразилското правосудство поранешниот претседател Жаир Болсонаро, сојузник на претседателот Доналд Трамп, да го осуди на 27 години затвор.
Бразил е глобална земјоделска сила која заедно со Виетнам произведува 60 отсто од светската понуда на кафе. Царините предизвикаа пазарни превирања што силно ги погодија американските потрошувачи, па администрацијата на Трамп наесен реши да ги укине секторските царини за кафето.
Малопродажните цени на кафето го достигнаа врвот, но остануваат ранливи на ризиците од царини и регулаторни промени, наведува италијанската пржарница Lavazza. „Се надеваме дека најлошото е зад нас и дека цените во супермаркетите ќе се стабилизираат во согласност со падот на цените на зелените, односно непржени зрна, по солидната жетва во Бразил, најголемиот светски производител на кафе“, изјави Џузепе Лаваца, претседател на италијанската компанија, во интервју за Bloomberg Television.
Влијанието на климатските промени
– Комбинацијата од климатски промени, геополитички тензии и нестабилност на пазарите доведе до нагло растење на цените и голема неизвесност во глобалните синџири на снабдување со кафе – опишаа аналитичарите на Bloomberg Adria повеќегодишната состојба на пазарот на кафе пред неколку месеци.
Производителите пријавуваат загуби на посевите поради суши, мраз, обилни врнежи и растителни болести. „Рекордниот раст на цените на арабиката и робустата во текот на 2024 и до февруари 2025 година беше последица на ограничениот извоз од Виетнам, намалените приноси во Индонезија и неповолните временски услови во Бразил“, наведоа аналитичарите.
Во Бразил, на пример, состојбата и натаму е неповолна. Во регионите каде што се одгледува кафе владее изразена суша. Во октомври, делови од сојузната држава Минас Жераис, главниот регион за производство на кафе, добија само околу 70 отсто од вообичаената количина врнежи за тој период од годината.
– Климатскиот фактор останува клучен – изјави за Bloomberg Фернандо Максимилијано, раководител на анализата на пазарот на кафе во финансиската мрежа StoneX.
– Царините се дополнителен слој притисок, но не смееме да ја занемариме главната, структурна причина, а тоа е сè помалата понуда – додаде тој.
Глобалната индустрија за кафе во голема мера зависи од неколку екваторијални земји, како Бразил – производител на арабика, и Виетнам – производител на робуста. Минатата година Бразил ја претрпе петтата последователна лоша жетва поради неповолни временски услови. Освен климатските проблеми во јужноамериканскиот гигант, ограничениот извоз од Виетнам и намаленото производство во Индонезија исто така влијаат врз глобалниот пазар на кафе.
Оптималната клима за производство на кафе е тропска и екваторијална, на надморска височина меѓу 800 и 2.000 метри, каде што во текот на целата година преовладува влажност. Кафето, на пример, е од исклучително значење за брзорастечката виетнамска економија, бидејќи учествува со околу 10 отсто од вкупните приходи од земјоделски извоз и три отсто од БДП на таа земја. Извозот на кафе од Виетнам минатата година падна од 1,61 милион на 1,32 милиони тони, но земјата сепак забележа раст на приходите од една милијарда долари благодарение на повисоките цени.
Долгорочно се очекува натамошен раст на цените поради порастот на температурите. Истражувањата покажуваат дека до 2050 година само околу 50 отсто од денешното земјиште ќе биде погодно за производство на кафе поради климатските промени.
Трендови на цените на робустата и арабиката
Фјучерс-договорите за арабика на берзата годинава се околу 9,6 отсто повисоки отколку на почетокот на годината, што значи раст од околу 317 на 347 американски долари по фунта (околу 0,45 килограми), односно приближно 30 долари по фунта. Сликата е сосема поинаква кај робустата, чии цени годинава се пониски за околу 20,2 отсто – пад од околу 4.760 на приближно 3.799 американски долари по тон.
Според холандската банка ING, арабиката годинава беше една од најпрофитабилните земјоделски суровини. Растот пред сè е последица на неповолните временски услови што го погодија производството во Бразил, најголемиот производител на арабика. Ниските залихи исто така придонесоа за растот, додека американските царини за бразилското кафе дадоа дополнителна поддршка на цените.
Курсот на бразилската валута исто така влијаеше врз движењето на цените. Бразилскиот реал годинава значително зајакна. Посилната домашна валута обично значи дека бразилските извозници се помалку мотивирани да продаваат по пониски цени изразени во долари.
– Пазарот на кафе е обележан со флуктуации од февруари 2025 година. Ниската ценовна еластичност на понудата и побарувачката се карактеризира со зголемена ценовна волатилност – наведоа аналитичарите на Bloomberg Adria.
Како што покажува графиконот, арабиката годинава е најпрофитабилната суровина, додека цената на робустата значително падна. Робустата губи на вредност бидејќи понудата забележливо се подобрува, додека арабиката е поскапа затоа што и понатаму е почувствителна на временските ризици. Дополнително, Бразил, најголемиот производител на арабика, донедамна беше изложен на високи царини, додека Виетнам, најголемиот производител на робуста, беше меѓу првите земји што склучија трговски договор со САД.
Расположението на пазарот на робуста дополнително се промени поради очекувањата за поголема жетва во Виетнам и поширокото ублажување на понудата, што го смири пазарот и овозможи делумна обнова на залихите. Арабиката, од друга страна, останува под притисок поради временските проблеми во Бразил, каде што жештините и сушите можат брзо да ги намалат приносите. Покрај тоа, потешко е да се замени во многу мешавини и во сегментот на кафе со повисок квалитет, па и најмалиот знак на недостиг ги турка цените нагоре.
Прогнози за 2026 година
Годината 2026 би можела да донесе заладување и делумно приспособување на глобалниот пазар на кафе по неколку години високи цени, се наведува во неодамнешен извештај на водечкиот виетнамски извозник, производител и добавувач на кафе Helena Coffee Vietnam. Според извештајот, клучен фактор ќе биде закрепнувањето на производството кај најголемите производители, пред сè во Бразил и Виетнам. И покрај годинашната волатилност, изгледите на страната на понудата постепено се подобруваат. Се очекува посилна жетва на бразилската арабика, додека за Виетнам се предвидува многу добра сезона на робуста, наведоа аналитичарите на ING.
Доколку се остварат прогнозите за подобра жетва, глобалната понуда би можела да порасне, што генерално би го намалило притисокот врз цените, особено кај робустата. Истовремено, побарувачката останува неизвесна: дел од купувачите би можеле да се свртат кон поевтини алтернативи поради послабата куповна моќ, но тоа истовремено ја поттикнува потрошувачката на робуста и производи како инстант-кафе, како и трендот на подготовка на кафе дома.
На пазарот на робуста со кој се тргува во Лондон, основното сценарио се темели на очекуваното закрепнување на производството во Виетнам и можноста за рекордна жетва во Бразил. Таквиот развој би можел значително да ја зголеми глобалната понуда на робуста и да ги намали цените. Во тој случај, цената веројатно би се движела во распон од 3.200 до 3.800 американски долари по тон. Сепак, потрошувачката на робуста би можела да остане стабилна, бидејќи дел од потрошувачите во време на економска неизвесност избираат поценовно достапни видови кафе.
Helena Coffee Vietnam наведува два сценарија. Во првото, забавувањето на глобалниот економски раст поради царини и други неизвесности би можело да ја намали побарувачката, што би ги спуштило цените во распон од 2.800 до 3.200 долари по тон.
Спротивното сценарио подразбира временски компликации што би го попречиле закрепнувањето на жетвата, како прекумерни врнежи поради метеоролошкиот феномен Ла Ниња во Југоисточна Азија или суши во други региони каде што доминира производството на робуста. Растот на побарувачката на пазарите во развој исто така би можел да придонесе за повисоки цени. Во тој случај, робустата би можела да се задржи на значително повисоко ниво, меѓу 3.800 и 4.500 долари по тон.
За арабиката, која котира на њујоршката берза, појдовните претпоставки се нешто поинакви. Основното сценарио на Helena Coffee Vietnam подразбира дека производството на бразилската арабика нема да се опорави во иста мера како производството на робуста или дека временските услови ќе останат сушни. Со оглед на тоа што побарувачката за квалитетна арабика останува релативно стабилна, тоа би можело да ги задржи цените на покачени нивоа.
Аналитичарите сметаат дека производството на робуста ќе се опорави во текот на 2026 година, додека производството на арабика нема. Сценариото за повисоки цени на арабиката се темели на продолжување на исклучително неповолните временски услови, особено во Бразил и други клучни земји производители. Доколку проблемите со бербата продолжат, а побарувачката остане силна, цените би можеле да пораснат над неодамнешните максимуми.
Арабиката годинава достигна рекордни цени поради послабата понуда од Бразил. Сепак, се очекува силно закрепнување во сезоната 2026/27, што би требало да доведе до пад на цените. Како и во претходните години, времето останува главниот ризик, наведоа од ING во извештајот.
Регулаторната рамка е исто така важна за европскиот пазар. Дополнителното едногодишно одложување на примената на Регулативата на ЕУ за производи без дефорастација ја намалува краткорочната загриженост поради можни нарушувања во снабдувањето во текот на 2026 година. За увозниците и пржарниците тоа значи повеќе време за приспособување и помал непосреден притисок врз достапноста на стоката на европскиот пазар.
Најавените поевтинувања на берзата без непосреден ефект врз потрошувачите
Сепак, малку е веројатно дека прогнозираниот пад на цените на кафето во 2026 година брзо ќе се прелее во пониски цени за крајните потрошувачи. Во интервју за Bloomberg кон крајот на ноември, Кристина Скокиа, извршна директорка на италијанскиот производител на кафе Illycaffè, изјави дека компанијата ќе ги зголеми цените во сите земји и на сите продажни канали.
Компаниите, како што наведе таа, не можат едноставно да го апсорбираат растот на трошоците. Според Bloomberg, и другите пржарници на кафе веројатно ќе го следат примерот на Illycaffè, бидејќи потрошувачките цени и понатаму заостануваат зад растот на трошоците за суровините. Според Карлос Мереа, раководител на истражувањето на пазарот на земјоделски суровини во Rabobank, растот на малопродажните цени на кафето обично доаѓа со задоцнување од неколку месеци, а понекогаш и до една година. Тој очекува дополнителни поскапувања во наредните месеци.
– Цената на кафето прилично варира – изјави Аљаж Смрекар од Tovarna kave и мариборското кафуле Ruster Kofi.
– Минатата година беше прилично висока, но сега полека паѓа – вели тој, додавајќи дека поголемиот дел од кафето што го купуваат е арабика.
Смрекар предупредува и на нарушувања во снабдувањето. „Во моментов е прилично тешко да се набави кафе од Етиопија, испораките доцнат околу два месеца. Претходно доцнеа испораките од Кенија – во суштина постојат проблеми со нарачувањето африканско кафе. Од друга страна, нема проблеми со испораката на кафе од Бразил, каде што сезоната заврши во октомври“, вели тој, додавајќи дека цената на кафето од Бразил во последните две години пораснала трипати.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
