Според податоците за неделата што завршува на 13 март 2026 година, глобалната просечна цена на горивото Jet A-1 достигна 175 долари за барел, што е зголемување од 11,2% во споредба со претходната недела, кога изнесуваше 157,41 долари.
Сепак, поширокиот тренд е уште поважен: за само две недели цената скокна од 99,40 долари на 175 долари, што е зголемување од околу 76%. Овој скок е еден од најбрзите забележани во последните години и директно влијае на оперативните трошоци на авиокомпаниите низ целиот свет.
Највисоките цени во моментов се забележани во Европа и регионот на ЗНД, каде што просечната цена достигна 191,95 долари за барел, додека Африка и Азија се исто така над глобалниот просек. Северна Америка останува малку под околу 162 долари за барел.
Во исто време, цената на суровата нафта од типот Брент се искачи на 97,27 долари, но дополнителен притисок доаѓа од сегментот на рафинирање. Таканаречениот „crack spread“, односно разликата помеѓу цената на суровата нафта и готовото гориво, достигна 77,73 долари, што укажува на нагло зголемување на трошоците за рафинирање и ограничен капацитет во синџирот на снабдување. Со други зборови, не е само нафтата што станува поскапа, туку и процесот на нејзино претворање во авионско гориво.
За авиокомпаниите, каде што трошоците за гориво можат да сочинуваат до една третина од вкупните трошоци, овој развој на настаните значи директен финансиски удар.
На пример, за авиони со тесен труп како што е Airbus A320, разликата во цените на горивото во споредба со пред две недели може да биде помеѓу 2.500 и 4.000 долари по лет. За авиони со широк труп како што е Airbus A330, кои се користат на долги релации и интерконтинентални линии, овој дополнителен трошок е многу пати поголем и се мери во десетици илјади долари по лет.
Во пракса, последиците се веќе видливи. Според шведскиот весник Dagens Industri, авиокомпанијата SAS се соочува со сериозни оперативни нарушувања, при што најмалку 1.000 летови веројатно ќе бидат откажани во април поради нагло зголемување на цените на горивата. Истата информација ја објавија бројни скандинавски медиуми и агенции, наведувајќи дека цените на млазното гориво речиси се дуплирале за краток временски период, што врши силен притисок врз финансиските резултати на превозниците.
Пошироките реакции од индустријата се веќе видливи - некои авиокомпании воведуваат доплати за гориво, ги прилагодуваат планираните летови или привремено ги откажуваат помалку прометните линии. Во таква средина, превозниците се фатени помеѓу потребата да ја одржат профитабилноста и да одржат конкурентни цени, што дополнително го комплицира планирањето на мрежата и капацитетот.
За патниците, ова во пракса значи постепено зголемување на цените на билетите, особено на интерконтиненталните линии, но и помал избор на датуми на некои линии. На краток рок, можни се почести промени во распоредот на летовите со цел да се оптимизираат трошоците.
Во пракса, авиокомпаниите детално планираат каде и колку гориво ќе се наполни за секој лет, земајќи ги предвид разликите во цените помеѓу аеродромите, даноците и условите за работа. Оваа практика, позната како оптимизација на горивото или „танкерирање“, може да значи дека авионот носи повеќе гориво од аеродромите каде што цената е пониска, со цел да се намали потребата од поскапо полнење гориво на дестинацијата.
Сепак, внатрешните упатства на превозниците јасно нагласуваат дека капетанот задржува целосна и несомнена власт врз конечната количина на гориво за секој лет. Оперативните и трошковските упатства имаат само советодавна улога и не можат да влијаат на проценката на количината на гориво потребно за безбедно работење на летот.
Со други зборови, додека компаниите ги оптимизираат трошоците секогаш кога е можно, безбедносните и оперативните минимуми секогаш имаат апсолутен приоритет пред економските пресметки.
Доколку овој тренд продолжи во наредните недели, авиоиндустријата би можела да влезе во период на најскапо гориво за авиони од постпандемиското закрепнување, со директни последици врз цените на билетите, достапноста на летовите и профитабилноста на превозниците.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
