Валериј Залужни, поранешниот командант на украинската армија, кој по разрешувањето во 2024 година се смета за главен политички ривал на претседателот Володимир Зеленски, за прв пат јавно проговори за длабокиот судир меѓу нив двајца.
Во интервју за Асошиејтед Прес, тој откри дека тензиите се појавиле кратко по почетокот на руската инвазија и кулминирале со влегувањето на агенти на Безбедносната служба на Украина (СБУ) во неговата канцеларија кон крајот на 2022 година, што Залужни го смета за чин на заплашување, пишува Асошиејтед Прес.
Залужни (52), кој беше назначен за амбасадор во Обединетото Кралство откако беше разрешен од армијата, одбива да зборува за своите политички амбиции. Тој наведува дека не сака да ризикува нарушување на националното единство додека продолжува војната со Русија, која се приближува кон својата четврта годишнина.
Сепак, неговата изјава во која открива претходно непознати детали за конфликтот со Зеленски се толкува како знак за можна кандидатура за претседател по завршувањето на војната. Залужни тврди дека затегнатите односи меѓу двајцата биле обележани со чести расправии околу воената стратегија.
Безбедносната служба на Украина (СБУ) објави дека никогаш не е извршен претрес во канцеларијата на Залужни, но потврди дека адресата била дел од истрага што не е поврзана со него. Канцеларијата на претседателот Зеленски одби да коментира за случајот. Асошиејтед Прес не можеше независно да ја потврди верзијата на настаните на Залужни.
Неуспешна контраофанзива
Залужни рече дека за време на рацијата на агенти во неговата канцеларија во 2022 година, тој го повикал тогашниот шеф на канцеларијата на Зеленски и го предупредил дека е подготвен да ја користи армијата за да го заштити командниот центар.
„Ќе ви се спротивставам. Веќе повикав на засилување во центарот на Киев“, рече тој. Иако кризата беше избегната тогаш, несогласувањата околу одбраната на земјата продолжија, а Залужни наведува дека често ја доведувал во прашање воената стратегија на претседателот.
Планот за контраофанзива во 2023 година, кој на крајот не успеа, беше особено контроверзен. Иако Залужни уживаше голема популарност меѓу јавноста благодарение на неговите успеси на бојното поле, во февруари 2024 година Зеленски го разреши од функцијата командант на армијата, а подоцна го назначи за амбасадор во Лондон. Аналитичарите го протолкуваа тој потег како обид на Зеленски да го отстрани Залужни од центарот на настаните во Украина и со тоа да го ограничи неговиот политички потенцијал.
Анкетите на јавното мислење постојано покажуваат мала предност на Залужни во однос на Зеленски во хипотетичка претседателска трка. Популарноста на Зеленски, некогаш исклучително висока, падна како што војната се влечеше, а довербата на јавноста беше дополнително еродирана од корупциски скандал во кој беа вклучени неколку негови високи функционери.
Зеленски неодамна изврши реконструкција на својот тим во обид да ја врати довербата. Во меѓувреме, САД го зголемуваат притисокот врз Киев и Москва да ја прекинат војната. Иако договорот е сè уште далеку, Зеленски во принцип се согласи со планот предложен од американскиот претседател Доналд Трамп, кој предвидува одржување избори и воспоставување безбедносни гаранции по завршувањето на конфликтот.
„Знам како да се борам“
Според Залужни, инцидентот се случил една вечер кон средината на септември 2022 година, додека украинската армија спроведувала успешна контраофанзива на североистокот од земјата. По напнатиот состанок во седиштето на Зеленски, тогашниот командант на армијата се вратил во својата канцеларија во Киев. Неколку часа подоцна, таму се појавиле десетици агенти на СБУ со намера да ги пребараат просториите. Во тој момент во канцеларијата имало повеќе од десет британски офицери.
Залужни тврди дека агентите не му кажале што бараат, но тој им спречил пристап до документи и компјутери. Тој рече дека упадот го сметал за очигледна закана. Во присуство на агентите, го повикал Андрије Јермак, тогашниот шеф на канцеларијата на Зеленски, и му дал строго предупредување.
„Му реков на Јермак дека ќе се спротивставам на таа инвазија затоа што знам како да се борам“, рече тој.
Потоа го повикал тогашниот шеф на СБУ, Васил Маљук, кој му рекол дека не знае ништо за рацијата и ветил дека ќе го истражи случајот. Залужни подоцна дознал дека два дена претходно, агенцијата на Маљук побарала налог за претрес од судот во Киев за адресата каде што се наоѓа неговата канцеларија.
Според судски документ до кој дојде АП, агенцијата побарала претрес на стриптиз клуб за кој се тврди дека го води криминална организација. Сепак, двајца вработени во клубот потврдија за АП дека клубот на таа локација бил затворен дури и пред почетокот на инвазијата.
СБУ во соопштение за медиумите изјави дека истражувала неколку адреси како дел од истрагата за организиран криминал кој не бил поврзан со Залужни. Тие наведуваат дека се покажало дека една од адресите во случајот е „новоформираната тајна резервна командна станица“ на Залужни.
Во соопштението за медиумите се наведува дека СБУ не извршила претрес на таа адреса и дека ситуацијата била разјаснета по разговорот меѓу Маљук и Залужни. Залужни, сепак, верува дека налогот за претрес бил само изговор и дека е невозможно агенцијата случајно да ја погрешила локацијата на главниот воен команден центар.
Разводнета моќ на удар
Контраофанзивата од 2023 година беше критикувана од воени експерти, кои ја оценија како премногу амбициозна и доцна, што им даде време на руските сили да ги утврдат своите позиции. Залужни тврди дека планот, осмислен со помош на партнерите од НАТО, не успеал бидејќи Зеленски и другите функционери не сакале да ги обезбедат потребните ресурси.
Првичниот план, објасни тој, бил да се концентрираат силите во „една тупаница“ со цел да се ослободи делумно окупираниот регион Запорожје, вклучувајќи ја и клучната нуклеарна централа, и да се продолжи напредувањето кон Азовското Море. Ова би го пресечело копнениот коридор што го користи руската армија за снабдување на Крим, кој беше анектиран во 2014 година. За успех, вели Залужни, била потребна голема концентрација на сили и тактичко изненадување.
Наместо тоа, тврди тој, силите биле дисперзирани на широка област, што ја разводнило нивната ударна моќ. Неговата верзија на настаните ја потврдиле двајца западни одбранбени претставници, кои зборувале под услов на анонимност бидејќи не се овластени јавно да зборуваат.
Амбасадор со политички амбиции?
Канцеларијата на Валери Залужни во украинската амбасада во Лондон ги одразува неговите денови како генерал. Ѕидовите се украсени со постери од воени авиони, воени одликувања и детски цртежи од сцени од бојното поле. Модели на беспилотни летала се наоѓаат на маса од махагони, а зад неа, екраните прикажуваат снимки од беспилотни летала во реално време над источна Украина.
Залужни го наведува потпирањето на нереален број војници и лошата организација во развојот и примената на новите технологии на бојното поле како клучни критики за украинската воена стратегија. Иако внимателно ги следи настаните, тој вели дека по неговото разрешување не бил вклучен во донесувањето воени одлуки. Тој тврди дека двапати разговарал со Зеленски од тогаш и дека разговорите биле „апсолутно пријателски“.
Некои аналитичари веруваат дека неговото невмешаност во секојдневната украинска политика би можело да му наштети на популарноста. Сепак, анкетата на Ипсос објавена минатиот месец покажува дека на хипотетички избори, 23 проценти од гласачите би го поддржале Залужни, а 20 проценти би го поддржале Зеленски, што го прави главен противник на претседателот.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
