Бизнисменот и геополитички коментатор за глобална политика и економија, Арно Бертран, објасни зошто говорот на канадскиот премиер Марк Карни во Давос би можел да биде еден од најважните говори на кој било глобален лидер во последните три децении.
Според Бертан, кој е познат по своите детални анализи на геополитичките односи меѓу Западот и Истокот, Карни, преку познатата аналогија на Хавел со „продавачот на овошје“, ја разби илузијата за американската хегемонија.
„Немојте да се залажувате, говорот на Марк Карни во Давос би можел да се покаже како еден од најважните говори на кој било глобален лидер во последните 30 години“, истакнува Бертран.
Тој додава дека ова е вид говор што веројатно ќе остане во книгите по историја со векови.
„Не е претерување да се каже дека е потенцијално толку значајно. Ова не е кажано од симпатии кон говорникот. Всушност, може да се очекува Карни, со оглед на неговите беспрекорни квалификации во либералниот естаблишмент, да биде „изрезбан од исто платно“ како и повеќето негови европски колеги. Наместо очекуваниот „Трудо 2.0“, јавноста беше сведок на настап поблизок до Де Гол со англо-квебечки акцент. Говорот на Карни се врти околу познатата аналогија на Вацлав Хавела со трговецот. Тоа, само по себе, кажува сè“, вели Бертран.
„Животот на лаги“ на Хавел
Вацлав Хавел, се разбира, беше познатиот чешки дисидент кој, можеби повеќе од кој било друг, го најави крајот на Советскиот Сојуз и, следствено, Студената војна. Тој беше и последниот претседател на Чехословачка, а аналогијата со трговецот, како што е цитирана во говорот на Карни, оди вака:
„(Вацлав Хавел) постави едноставно прашање: Како преживеа комунистичкиот систем? Неговиот одговор започна со трговец со овошје и зеленчук. Секое утро овој трговец става знак на својот излог: „Работници од целиот свет, обединете се!“ Тој не верува во тоа. Но, тој сепак поставува знак, за да сигнализира послушност, да се согласи. И бидејќи секој трговец на секоја улица го прави истото, системот преживува.“
Бертран наведува дека системот преживува не само преку насилство, туку и преку учество на обични луѓе во ритуали за кои тие приватно знаат дека се лажни.
„Хавел го нарече тоа „живеење во лага“. Моќта на системот не доаѓа од неговата вистина, туку од подготвеноста на сите да се однесуваат како да е вистина. А неговата кршливост доаѓа од истиот извор: кога дури и едно лице ќе престане да се однесува вака, кога продавачот на зеленчук ќе го отстрани својот знак, илузијата почнува да пука“, вели Бертран.
Крајот на американската хегемонија
Заклучокот на Карни е јасен: тој вели дека „време е компаниите и земјите да ги симнат своите знаци“, а тој знак е „американска хегемонија“.
Тој додава, во друга референца на аналогијата на Хавел: „Човек не може да „живее во лагата“ за взаемна корист преку интеграција кога интеграцијата станува извор на потчинување“.
„Вреди да се размисли колку е ова извонредно. Еден од најблиските сојузници на Америка, човек од земја од Г7, земја од „Пет очи“, земја од НАТО и прв сосед на Америка!, директно и официјално, на глобалната сцена, ја спореди американската хегемонија со Советскиот Сојуз и експлицитно го прогласи нејзиниот крај“, вели Бертран.
Тој додава дека, слично на есејот на Хавел, Карни во суштина овде изјавува дека Западот изгубил нова Студена војна, до степен до кој воопшто постоела.
„Тоа е тоа. Нема враќање назад, вистината е откриена. Кога „сопственикот на продавницата“, особено продавница толку симболична како Канада, ќе одлучи да го симне знакот, приказната е завршена. Како централен банкар, Карни го знае ова подобро од кој било друг. Светскиот поредок, како и довербата во валутата, се потпира на одржувањето на верувањето. Кога учесниците ја признаваат фикцијата, како што Карни штотуку направи, самиот систем се распаѓа. Тоа е формален концепт во теоријата на игри, преминот од приватно кон општо знаење предизвикува каскадни промени“, вели Бертран.
Признавање на поразот
Тој додава дека вака Западот ја доби Студената војна, а Советскиот Сојуз ја загуби.
„Џорџ Кенан, архитектот на стратегијата на Америка за време на Студената војна, рече дека победата лежи во создавањето впечаток на земја која знае што сака. Повторно, тоа е прашање на перцепција и верување. Прашањето е: кој ќе продолжи да го „закачува знакот“ на американската хегемонија по зборовите на Карни? Сите веќе знаеја приватно дека тоа е шарада (како што признава самиот Карни: „Знаевме дека приказната за меѓународен поредок базиран на правила е делумно лажна, но дека фикцијата е корисна“). Сепак, по неговиот говор, сите сега знаат дека сите други знаат, приватното знаење стана јавно мислење и став“, вели Бертран.
Тој се прашува дали европските лидери ќе можат да продолжат да тврдат, со сериозни лица, дека живеат во кохерентен блок предводен од САД „откако Карни имаше дрскост да каже дека стариот поредок нема да се врати“? Тој додава дека Западот, како кохерентен ентитет кој се бори да одржи „поредок базиран на правила“, повеќе не постои. И така заврши новата Студена војна.
Дали Кина победи?
„Дали тоа значи дека Кина победила? Или БРИКС? Зависи како гледате на тоа. Карни не повикува Канада да се придружи на поредок управуван од Кина. Напротив, тој вели дека оваа нова ера е опасна за средните сили бидејќи тие се „на менито на големите сили“. Тој повикува на коалиции на средните сили и крај на натпреварот за самодоволство. Не станува збор за ширење на демократијата со сила, нема условување“, смета Бертран.
Тој истакнува дека кога станува збор за Кина, постои премногу честа заблуда дека тие сакаат да стапнат во чевлите на Америка како глобален хегемон. Тој наведува дека е вистина дека Кина отсекогаш ја отфрлала рамката на „новата студена војна“, но дека последното нешто што го сакаат е да бидат светски полицаец.
Изненадувачка сличност со ставовите на Си Џинпинг
„Кина сака нов поредок, но таков што е впечатливо сличен на она што го застапува Карни. Кога ја читате најновата „Иницијатива за глобално управување“ на претседателот Си Џинпинг, гледате свет каде што: Суверената еднаквост е реална: Земјите самостојно го избираат својот пат на развој без надворешно мешање; Без диктати: Ниедна сила не диктира услови, ниеден идеолошки блок не бара верност; Еднакви правила: Меѓународното право важи за сите, без двојните стандарди што го дефинираа либералниот поредок; Зајакнување на ОН: ОН треба да биде вистински мултилатерален форум, а не покритие за хегемонистички интереси“, вели Бертран.
Тој објаснува како ова може да се смета за речиси идентично од она што го опиша Карни.
„Вистински суверенитет? Централна тема на Карни. Нема хегемон? Карни предупредува на опасностите од билатерални преговори со хегемон. Еднакви стандарди? Карни го осудува молчењето за принудата од пријателите. Како што вели интернет културата, го среќаваме Карни во еден многу „кинески период“ од неговиот живот. Дали Кина „победи“? Во услови на Студената војна, кога еден хегемон заменува друг, не. Но, тоа никогаш не била целта. „Кина како сила, во строга смисла, не „победи“. Сепак, кинескиот аргумент во голема мера победи“, заклучува Бертран.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
