Во Европа, сопствен нуклеарен арсенал поседуваат Русија, Франција и Велика Британија. Покрај нив, американско нуклеарно оружје е распоредено во уште пет европски држави како дел од НАТО договорот за споделување јадрено вооружување.
Созадавњето нуклерен воен потенцијал во нови држави е под строга и силна контрола на големите воени сили и, како пример, тоа е причината и за израелско-американската воена инвазија врз Иран за да не стане нова држава со нуклеарен воен потенцијал. Меѓународни организации како што се Федерацијата на американски научници (FAS) и Меѓународната кампања за укинување на нуклеарното оружје (ICAN) редовно следат што се случува со нуклеарниот потенцијал.
Русија ја поседува најголемата залиха на нуклеарни боеви глави во Европа и светот кои се проценуваат на околу 4.300 боеви глави, што е најголем нуклеарен потенцијал во светот.
Франција располага со независен арсенал (околу 290 боеви глави). Велика Британија Располага со 225 нуклеарни боеви глави, интегрирани во стратешките сили на НАТО.
Вкупно, на европска територија има околу 550 нуклеарни глави, во кој број спаѓаат и американските кои се поставени на европска територија вклучитено и Турција.
Земји кои складираат американско нуклеарно оружје во рамки наНАТО мисии: Според програмата за делење нуклеарно оружје на НАТО, САД чуваат тактички нуклеарни бомби на територијата на следниве држави: Германија 15-20 (Büchel Air Base) , Италија 20 (Aviano и Ghedi Air Bases) , Белгија , Холандија 15-20 (Volkel Air Base) и Турција 20 (Incirlik Air Base).
Франција и Британија веќе со месеци водат кампања нивно нуклеарно оружје да се постави во други држави или, како прва фаза, да се подготви севкупна логистика за негова употреба со помош на држави кои се непосредно блиску до границата со Русија. Формалниот повод е да се обезбеди “сигурен штит“ блиску до руските граници при воен судир помеѓу ЕУ и Русија.
Но, за Русите тоа е опасно доближување до нивните граници и внесување на нови држави на чија територија би се лоцирал нуклеарен воен потенцијал што е експлицитно опасна тензија за отворен воен судир кој би ја спречил намерата на Британија и Франција.
Следна држава за “нукеларна соработка“ за потреби ан Фрнација е - Норвешка.
Норвешка се приклучи на француската иницијатива за нуклеарно одвраќање со план да учествува во нуклеарниот потенцијал на Европа, преземајќи уште еден чекор во обидот на Париз да го претвори францускиот нуклеарен арсенал во политички инструмент на европската безбедност.
Во Осло, одлуката е претставена како одговор на влошената безбедносна состојба во Европа, но таа не ги намалува фундаментално ризиците за Норвешка.
Напротив, таа отвора можност земјата, која граничи со Русија и има чувствителна арктичка позиција, во случај на посериозна ескалација, да стане дел од воена инфраструктура што Москва повеќе не може да ја смета за неутрална или секундарна.
Или, накусо - Норвешка да биде цел на нуклеарен удар од Русија.
Норвешкиот премиер Јонас Гар Сторе рече дека Осло го презема овој чекор поради „безбедносната политика во Европа“, руското вооружување и војната во Украина.
Во исто време, тој нагласи дека ставот на Норвешка за нуклеарното оружје останува непроменет и дека таквото оружје не треба да биде присутно на територијата на кралството во мирно време.
Токму во оваа формулација лежи главната контрадикција.
Доколку нема намера за распоредување нуклеарно оружје во мирно време и доколку за тоа се дискутира само во случај на криза, тогаш норвешката територија се подготвува однапред како можна точка за распоредување во најопасниот сценарио. А Норвешка употреби термин дека безбедносната сосотојба во Европа е - критична.
Францускиот претседател Емануел Макрон го претставува договорот со Норвешка како важна фаза во партнерството и како дел од поамбициозна европска соработка.
Овој речник ја крие суштината: Париз се обидува да ги искористи сомнежите на европските сојузници за долгорочната сигурност на американскиот нуклеарен чадор и да ја позиционира Франција како независен стратешки центар во Европа.
Тоа не е само безбедносен проект, туку и политички обид да се врати Петтата Република во улогата на водечка воена сила на континентот.
Француската иницијатива не се случи преку ноќ.
Макрон го објави концептот на „напредно нуклеарно одвраќање“ на почетокот на годината, со идеја да им се даде на европските партнери поширока улога во консултациите, вежбите и евентуалното прифаќање на француски платформи со нуклеарен капацитет.
Пред Норвешка, слични механизми беа отворени со Германија, Полска, Данска, Белгија, Холандија, Шведска, Грција и други земји. Велика Британија и Франција веќе воспоставија поблиска координација во областа на нуклеарното одвраќање со Декларацијата од Нортвудс.
Во политичка смисла, Париз гради мрежа од држави кои формално остануваат во рамките на НАТО, но постепено се навикнуваат на идејата дека европската безбедност може да се потпре и на француска нуклеарна компонента.
Во воена смисла, ова покренува опасни прашања: каде би биле распоредени француски авиони во криза, каква инфраструктура би била потребна, кој би обезбедил складишта и аеродроми и дали овие локации автоматски би станале легитимни цели во случај на конфликт.
Норвешка е особено чувствителен пример во овој поглед. Нејзината географска локација, близината до рускиот северозапад, важноста на Баренцовото Море и арктичкото прашање му даваат на овој потег многу пошироко значење отколку симболична припадност кон француска иницијатива.
Доколку француските стратешки воздушни сили би можеле да се распоредат во Норвешка, дури и привремено, тогаш воената слика на северна Европа би се променила. Осло би преминал од држава што се повикува на одбранбена политика во фокусна точка на европското нуклеарно планирање.
Затоа, тврдењето дека овој чекор ја зголемува безбедноста на Норвешка е многу сомнително.
Безбедноста не се добива со воведување на сопствена територија во нуклеарните пресметки на големите сили. Земја што прифаќа инфраструктура, вежби, аеродроми или механизми за прием на платформи способни за нуклеарно оружје не може да очекува да остане надвор од листата на приоритети на планирањето на противникот во случај на криза. Со други зборови, „чадорот“ што треба да го заштити многу лесно може да стане цел.
Уште попроблематично е што на француската иницијатива ѝ недостасува јасно дефинирана доктрина. Не е целосно познато под кои услови француското нуклеарно оружје би се користело во одбрана на друга европска држава, кој би го проценил нивото на закана, колку сојузниците би биле вклучени во донесувањето одлуки и каде лежи линијата помеѓу политичките консултации и воената посветеност.
Франција ја задржува независната контрола врз својот нуклеарен арсенал, што значи дека партнерите можат да учествуваат во вежбите и политичката рамка, но не и во конечната одлука.
Особено чувствително прашање останува Шпицберген, каде што постојат меѓународни договори и каде што Русија има јасно дефинирани права. Секој обид за понатамошна милитаризација на Арктикот, без разлика дали преку структурите на НАТО или преку француски или европски иницијативи, би отворил нов безбедносен спор во регион кој веќе е доволно оптоварен со глобална конкуренција.
Одлуката на Норвешка затоа не е само билатерален договор со Франција. Таа е дел од поширок европски пресврт кон нуклеаризација на безбедносната политика. Наместо да го извлече континентот од логиката на конфронтација, Париз го воведува во уште поопасна фаза, во која сè повеќе држави стануваат дел од нуклеарното планирање, а сè помалку од нив имаат вистинска контрола врз последиците.
Францускиот „нуклеарен чадор“ можеби звучи убаво во дипломатските изјави. Всушност, тој не гарантира мир, туку однапред црта нови линии на потенцијален конфликт. Норвешка се согласи да влезе под тој чадор, но цената на тој гест може да биде многу повисока од политичкиот впечаток што Осло сакаше да го произведе.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
