Иранскиот режим ги доживува најопасните моменти во својата 47-годишна историја.
Она што започна на 28 декември минатата година како локализиран економски бунт на трговците во Техеран, за помалку од две недели прерасна во координирано политичко востание кое ги зафати сите 31 провинции на таа исламска држава.
До денес, според податоците од новинската агенција на демонстрантите ХРАНА, убиени се најмалку 38 демонстранти, вклучувајќи шест деца.
Организацијата NCR-Iran известува за уапсени повеќе од 2.200 граѓани. Но, за разлика од претходните бранови немири, извештаите од терен сугерираат дека стравот ја сменил страната - додека режимот се повлекува во некои региони, на самиот врв на владата владее паника, зголемена со неодамнешниот пад на клучните сојузници во Дамаск и Каракас.
Нема интернет, телефонските линии се исто така прекинати
Организацијата за следење на интернет NetBlocks потврди драматичен пад на поврзаноста во Иран вечерва.
Според нивните податоци, дошло до целосен прекин на врската на главниот државен оператор (TCI) во Керманшах, град кој стана едно од жариштата на отпорот. Во исто време, BBC и CBS News известуваат за „дигитално затемнување“ во самиот Техеран, каде што телефонските линии и интернетот беа прекинати веднаш откако протераниот наследник на престолот повика на масовни протести.
Аналитичарите предупредуваат дека ваквите прекини обично служат како покритие за најлошите форми на полициска бруталност, скриени од очите на светската јавност.
Сè започна со економската катастрофа и падот на иранската валута
Повод за експлозијата на незадоволство беше целосниот пад на иранскиот риал, кој на 6 јануари достигна историски минимум од 1,5 милиони за еден американски долар, објавува Ал Џезира. Со инфлација на храна од 72%, животот на просечниот Иранец стана практично неодржлив.
Во очаен обид да купи социјален мир, Би-Би-Си објави дека владата во Техеран објавила вонредна мерка: месечен надомест од 7 долари (околу 6,5 евра) за 71 милион граѓани.
Аналитичарите го гледаат овој потег како доказ за целосна паника, додека демонстрантите на улиците ја дочекаа мерката со презир. Според „Иран Интернешнл“, слоганите веднаш се сменија од економски во револуционерни: „Ниту Газа ниту Либан, го давам својот живот за Иран“ и „Смрт на диктаторот“ (оп. а. Врховниот лидер Хамнеи).
Падот на режимската моќ и падот на градовите
Најдраматичните сцени доаѓаат од западните провинции. Агенцијата i24News и опозициските портали објавуваат дека градовите Абданан и Малекшахи во провинцијата Илам се ефикасно надвор од контролата на централната влада.
Оваа ескалација ја потврди и Институтот за проучување на војната (ISW), кој во својата анализа наведува дека демонстрантите во западен Иран успешно ја презедоа контролата врз местата на локалната самоуправа и безбедносните бази.
Според ISW, губењето на овие градови укажува на критични слабости во апаратот за принуда на режимот, кој се бори со логистички колапс во обидот истовремено да одговори на стотици жаришта низ целата земја. Снимките потврдени од Би-Би-Си покажуваат како демонстрантите ги потиснуваат безбедносните сили во Машхад и отворено повикуваат полицијата да премине во Бандар Абас.
Минатата година падна Асад, неодамна Мадуро, дали е следен Хамнеи?
Психолошкиот удар врз режимот беше дополнително засилен со драматичниот пад на Николас Мадуро во Венецуела. Како што пишува Араш Азизи за „Атлантик“, падот на Мадуро, кој се случи на 3 јануари, на шестата годишнина од атентатот врз Касем Сулејмани, предизвика шок во Техеран.
По загубата на Башар ал-Асад во Сирија пред една година, Хамнеи изгуби уште еден клучен сојузник од таканаречената „Оска на отпорот“, што е термин што се користи за означување на палестинските, либанските, сириските и другите движења кои се блиски до Иран и се противници на Израел.
Додека иранските државни медиуми со часови го негираа апсењето на Мадуро, опозицијата ја поздрави веста со ентузијазам.
„Ако не заминете со гласовите на народот, ќе мора да заминете пред поголема странска сила“, гласеше една од пораките на дисидентите од Техеран.
„Атлантик“ истакнува дека иранскиот режим останал изолиран: ниту Русија ниту Кина не интервенирале во Венецуела, што предизвикува стравувања во Техеран дека ќе бидат оставени сами во случај на директна американска или израелска интервенција.
Режимот ги повика силите на Хезболах и шиитските милиции за помош
Поради очигледниот недостаток на доверба во лојалноста на сопствената полиција, Техеран презеде радикален потег.
Фокс њуз и Иран интернешнл известуваат, повикувајќи се на разузнавачки извори, дека режимот ги ангажирал регионалните сојузници за да го задушат востанието.
Операцијата наводно ја координираат силите Кудс (ИРГЦ) на Револуционерната гарда, кои донесоа борци од либанскиот Хезболах и ирачките шиитски милиции (како што е Катаиб Хезболах) во земјата.
Според тие извештаи, околу 800 борци се префрлени преку границата под маската на аџии за да ја преземат улогата на „елиминациски одред“ каде што домашните сили покажуваат знаци на двоумење.
Колапс на самиот врв на владата
Додека улиците горат, политичкото единство пука. Би-Би-Си известува дека претседателот Масуд Пезешкијан издал изненадувачка наредба „да не се применуваат никакви безбедносни мерки против мирните демонстранти“.
Сепак, изворите на Фокс њуз истакнуваат дека командантите на ИРГЦ целосно го игнорираат претседателот и дејствуваат директно според наредбите на Врховниот лидер.
Од друга страна, полуофицијалната агенција Фарс објави за смртта на полицајци во Лордеган, што судството го користи како оправдување за употребата на боева муниција.
Врховниот лидер наводно има план да избега во Русија, а неговиот режим е исто така загрозен од Трамп
Британскиот „Тајмс“ и израелскиот „Џерусалем пост“ објавуваат дека врховниот лидер, ајатолахот Али Хамнеи (86), изготвил план за евакуација во Русија во случај на целосен распад на системот. Во исто време, американскиот претседател Доналд Трамп испрати остра порака:
„Вооружени сме и подготвени. Ако им наштетите на мирните демонстранти, Америка ќе реагира“. Трамп претходно отворено го спореди успехот на операцијата во Каракас со минатогодишните воздушни напади врз Иран, испраќајќи јасна порака за подготвеност за акција.
„Иран е во режим на преживување“
Додека протераниот наследник на престолот Реза Пахлави повикува на масовна акција, останува прашањето дали внатрешната сила на иранската држава, за која зборува Авдагиќ, може да го издржи притисокот од улицата и американските закани.
Аналитичарите се согласуваат: Иран повеќе не е во режим на управување со кризи - Иран е во „режим на преживување“. Прашањето повеќе не е дали режимот, или државата како што некои ја нарекуваат, ќе биде демонтирана, туку кој и како ќе го води овој процес во свет кој стана „сосема ново место“.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
