Две војни на прагот на Европа го засенија 12-часовниот самит на лидерите на Европската Унија, но наместо да преземат конкретни чекори, тие останаа парализирани, немоќни значително да влијаат на кој било од тие конфликти. Ретко кога неможноста на Унијата да преземе водечка улога во меѓународните односи беше толку очигледна.
Лидери на три од десетте најголеми економии во светот - германскиот канцелар Фридрих Мерц, францускиот претседател Емануел Макрон и италијанската премиерка Џорџија Мелони - заедно со другите 24 лидери можеа само да го свртат погледот, да се расправаат едни со други или да понудат само празни зборови додека бомбардирањата, ракетните напади и убиствата продолжуваа, пишува Политико.
Немоќ и внатрешна поделба
„Во овие многу турбулентни времиња во кои живееме, е поважно од кога било да се поддржи меѓународниот поредок базиран на правила“, изјави за новинарите претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, кој претседаваше со состанокот во Брисел.
„Алтернативата е хаос. Алтернативата е војна во Украина. Алтернативата е војна на Блискиот Исток.“
Сепак, претежно сè останува само на зборови.
Додека Техеран ги бомбардираше своите соседи и со тоа го загрозуваше снабдувањето со енергија на Европа, Киев ги напаѓаше руските фабрики за поправка на воени авиони, а Доналд Трамп се шегуваше во Вашингтон за нападот врз Перл Харбор со јапонскиот премиер, европските лидери ги искористија своите дискусии за да се справат со внатрешни прашања како што е Системот за тргување со емисии (ETS). Иако не е сосема неповрзан со глобалниот енергетски шок, тешко дека е област каде што континентот може да ја покаже својата геополитичка сила.
Кога станува збор за Иран, лидерите заклучија дека имаат мала моќ или волја за каква било значајна интервенција. Што се однесува до Украина, повеќе од четири години по почетокот на руската инвазија - конфликт во кој тие имаат и влијание и волја - тие не беа во можност да ги надминат внатрешните поделби за да одобрат испраќање 90 милијарди евра во Киев.
„Едноставно немаше волја на масата за вклучување во иранскиот конфликт“, рече висок европски владин претставник, кој, како и другите цитирани во овој напис, доби анонимност за да зборува за разговорите зад затворени врати.
Германскиот канцелар Мерц дури се пожали дека фокусирањето на Иран може да го одвлече вниманието од мерките за зајакнување на нестабилната економија на Европа, што беше првичната цел на самитот пред светските настани да се вмешаат, потврдија тројца функционери.
„Светот изгледаше сосема поинаку во Алден Бизен“, рече еден функционер на ЕУ, осврнувајќи се на состанокот за конкурентност одржан минатиот месец во белгиски замок, кој требаше да ги постави темелите за овој самит. Тоа беше пред иранскиот конфликт и дилемата околу финансирањето на Украина, предизвикана од непочитувањето на ветувањето од страна на унгарскиот премиер Виктор Орбан за одобрување на заемот, фундаментално да ја променат агендата.
„Тоа не е наша војна“
Ова не значи дека Иран е целосно игнориран.
Обновена е дискусијата за испраќање француски воени бродови за заштита на Ормутскиот теснец, клучна транзитна точка за нафта што Техеран практично ја затвори со закани за напад врз бродовите, потенцијално со поддршка на Советот за безбедност на ООН. „Го започнавме процесот на преглед и ќе видиме во наредните денови дали има шанси за успех“, рече Макрон.
Сепак, во завршната изјава од самитот не се ветува никаква нова мисија, туку само се споменува зајакнување на постојните поморски операции на ЕУ во регионот. До крајот на разговорите, лидерите на ЕУ дојдоа до горчливо сознание: Европа има мала моќ или склоност да ги обликува настаните.
„Блискиот Исток навистина нè засега, но дали ние воопшто сме играч во таа приказна?“, праша еден функционер на ЕУ кој учествуваше во дискусиите. „Тие се обидуваат да го најдат своето место во оваа дискусија, имаме многу изјави и ставови, но дали има улога за Европејците во решавањето на овој процес?“
Очигледно не, според зборовите на Каја Калас, шеф на дипломатијата на ЕУ, која ги предупреди лидерите дека „започнувањето војна е како вклучување во љубовна врска - лесно е да се влезе, но тешко е да се излезе“, како што објавија двајца дипломати запознаени со нејзините изјави.
Во превод: Ова не е европска војна и никогаш нема да биде. На ЕУ ѝ беше оставено да го прави „она што секогаш го правиме“, рече еден функционер на ЕУ, а тоа е да напише „убави изјави“.
Додека гасните полиња горат
Европа веќе го налути американскиот претседател Трамп претходно оваа недела кога нејзините врвни претставници го отфрлија неговиот повик за обезбедување на Ормутскиот теснец. Придржувајќи се до таа претходна позиција, конечните заклучоци од самитот во голема мера се потпираа на веќе познатите повици за „деескалација“ и „воздржаност“, без да предложат конкретни акции.
Ова и покрај предупредувањето на Катар во четврток дека нема да може да ги исполни своите договори за течен природен гас (LNG) со Белгија и Италија откако Иран го испушти својот бес - и своите балистички ракети - врз земјата од Персискиот Залив поради нападите меѓу САД и Израел, уништувајќи речиси една петтина од нејзиниот капацитет за извоз на LNG.
Сепак, наместо директно да се соочат со брзорастечкиот енергетски шок, европските лидери поминаа часови дебатирајќи за климатската политика на Унијата, вклучително и нејзиниот ETS, чија реформа ја бараат група земји. „Да се каже дека ETS е најголемиот проблем додека огромните гасни полиња горат е чудно, благо речено“, коментираше еден функционер на ЕУ.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, изјави дека ефектите од војната се прошириле далеку надвор од Блискиот Исток, додавајќи дека нејзиното „најдиректно влијание“ е врз снабдувањето со енергија и цените. Таа најави низа итни мерки за намалување на трошоците, од намалување на даноците до поттикнување на инвестициите во ЕТС.
Унгарската блокада и „едноставно лудата“ стратегија
Ако ништо друго, самитот откри каде се преклопуваат војните во Иран и Украина. На состанок кој, доколку ги изгуби изборите следниот месец, би можел да биде неговиот последен по 16 години, унгарскиот премиер Виктор Орбан остро го критикуваше пристапот на Европа кон енергетската криза.
„Однесувањето и стратегијата на Европејците тука се едноставно луди“, рече тој, додавајќи дека ЕУ треба да купи руска нафта за да „преживее“.
Орбан го блокираше заемот на ЕУ од 90 милијарди евра за Киев поради спор околу оштетениот цевковод што транспортира руска нафта преку Украина до Унгарија и други земји од Централна Европа. Затоа Унијата не можеше да понуди многу повеќе од зборови на поддршка дури и во врска со војната во Украина.
Во четврток, Орбан го задржа своето противење, па дури и доби одредено разбирање од италијанската премиерка Мелони, која им кажа на лидерите дека ја разбира неговата позиција. Со растечката фрустрација во салата, многу лидери остро го критикуваа унгарскиот премиер, потврди шведскиот премиер Улф Кристерсон.
„Ова ќе има трајни последици“
„Никогаш не сум слушнал толку остри критики упатени кон некого“, им рече тој на новинарите за време на паузата. Германскиот канцелар Мерц се согласи дека лидерите се „длабоко вознемирени“ од Орбан. „Цврсто верувам дека ова ќе има трајни последици“, рече тој.
Но, притисокот од колегите не го поколеба Орбан, а прашањето за заемот беше одложено за следниот самит следниот месец - до кога Унгарија би можела да има нов лидер, или барем стар кој нема очајна потреба од гласови.
Во врска со Иран и Украина, ЕУ не постигна ништо. Претходните најави на дипломатите дека лидерите би можеле да разговараат до доцна во ноќта или дури и да го продолжат состанокот следниот ден, бидејќи итноста на ситуацијата во светот ги принудува да се соочат со предизвици, не се остварија. Сè беше завршено и заклучено пред полноќ.
По 12 часа и многу малку донесени одлуки, лидерите имаат малку ново да им кажат на своите граѓани дома.
„Има многу загрижувачки работи во врска со оваа војна“ на Блискиот Исток, додека ветото на Орбан за заемот за Киев „сè уште е присутно и ние сме исклучително незадоволни од тоа, како и, се разбира, од Украина“, изјави шведскиот премиер Кристерсон пред новинарите на излегување од самитот.
И тоа беше сè.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
