По полноќ на 2 март, сирените го прекинаа мирот на жителите во мало крајбрежно место на Кипар, а веднаш потоа одекна силна детонација. Иранско беспилотно летало лансирано од Либан погоди британска воена база на островот, додека уште два проектила беа успешно пресретнати непосредно пред ударот.
Неколку дена по овој инцидент, кипарскиот претседател Никос Христодулидис, кој моментално претседава и со Советот на Европската Унија, потсети на одредбата од 2009 година, поточно на членот 42 став 7 од Договорот за ЕУ. Овој член пропишува обврска за сите држави членки во случај на напад да пружат секаква помош и поддршка што е во нивна моќ. Иако Кипар засега не ја активираше оваа клаузула, претседателот предупредува дека Унијата мора итно да се подготви за таков сценарио.
Безбедносниот систем на повеќето членки досега во голема мера се потпираше на членот 5 од НАТО, кој исто така гарантира заемна одбрана. Меѓутоа, довербата во американската поддршка слабее, особено поради можното враќање на Доналд Трамп на власт.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, уште во февруари во Минхен истакна дека е дојдено време да се оживее европската клаузула за взаемна помош, нагласувајќи дека тоа во рамките на ЕУ не е опција, туку јасна обврска.
Безбедносниот аналитичар Јурај Мајцин од Брисел објаснува дека разликата меѓу ЕУ и НАТО се гледа во самиот начин на спроведување. Додека ЕУ се потпира на билатерална и меѓудржавна соработка, НАТО почива на систематско одвраќање. Експертот Кристијан Клинк смета дека членот 42.7 формално е дури и поцврст од членот 5 на НАТО, бидејќи обврската за помош со сите средства во нивна моќ често се толкува како делување до крајните граници на сопствените можности.
За разлика од европската клаузула, НАТО на своите членки им остава поголема флексибилност затоа што секоја држава може да преземе акција каква што смета за потребна, вклучувајќи ја и употребата на оружена сила. Двајцата експерти посочуваат дека помошта во рамките на ЕУ не мора да биде исклучиво воена, туку може да вклучува и дипломатски, хуманитарни или финансиски мерки. Ова е особено значајно за неутралните членки како Австрија, Кипар, Ирска и Малта, пренесува Дојче Веле.
Во пракса, Член 5 на НАТО е повикан само еднаш, по нападите од 11 септември 2001 година, кога сојузниците спроведоа повеќе од 360 мисии за надзор. Слично на тоа, Член 42.7 на ЕУ е повикан само еднаш, по терористичките напади во Париз во 2015 година, кога членките ѝ дадоа поддршка на Франција преку меѓународни коалициски операции.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
