На светската мапа, Гренланд изгледа како замрзната периферија, но во современата геоекономија тој е сè, само не маргинален. За Соединетите Американски Држави и Европа, Гренланд претставува една од највредните стратешко-економски точки на иднината, каде што се испреплетуваат суровините, енергетиката, новите трговски рути и воената логистика. Прашањето за неговата вредност не е теоретско – тоа веќе е дел од реалната глобална игра.
Суровини под мразот: Вистинската економска вредност на Гренланд
Проценките покажуваат дека Гренланд поседува едни од најголемите неискористени резерви на критични минерали во светот. Станува збор за ретки земјени елементи како неодимиум, диспрозиум и тербиум – клучни за производство на електрични возила, ветерни турбини, чипови и воена технологија. Тука се и значајни резерви на ураниум, цинк, железо, злато, како и потенцијални наоѓалишта на нафта и гас на рабовите на континенталниот појас.
Економската вредност на овие ресурси се проценува на стотици милијарди долари на долг рок, но она што го прави Гренланд особено важен е фактот дека може да стане алтернатива на Кина, која денес контролира повеќе од 60 отсто од светската преработка на ретки земјени елементи.
За Америка, Гренланд не е само рудник – тој е полиса за осигурување на индустриската и технолошката независност.
Арктикот како нова трговска рута: Времето е пари
Топењето на мразот отвора уште еден, често занемарен аспект – нови поморски рути. Северните поморски патишта преку Арктикот можат да го скратат патот меѓу Европа и Азија за 30 до 40 проценти во споредба со Суецкиот канал. Во тој контекст, Гренланд се претвора во логистички јазол – место за пристаништа, сервисни бази, складишта за гориво и обезбедување на пловидбата.
За САД, тоа значи контрола врз клучна точка на идната глобална трговија, додека Европа, без директно влијание врз Гренланд, би останала зависна од туѓа инфраструктура и безбедносни аранжмани.
Колку вреди Гренланд за Америка, а колку за Европа
За Европа, Гренланд е пред сè стратешки сосед и потенцијален извор на суровини, но со ограничен капацитет за сериозни инвестиции и безбедносна заштита. Европските компании имаат интерес, но немаат политичка и воена тежина за долгорочно да гарантираат стабилна експлоатација во арктички услови.
За Америка, пресметката е многу поширока – контролата над Гренланд би значела:
• намалување на зависноста од кинески суровини,
• зајакнување на енергетската и технолошката безбедност,
• целосна доминација над северноатлантскиот и арктичкиот простор,
• долгорочна економска добивка преку ресурси,
• развој на инфраструктура и логистика.
Со други зборови, она што за Европа е можност, за Америка е стратешка полуга на глобалната моќ.
Што би добила Америка економски со „окупација“ на Гренланд
Во хипотетичко сценарио на целосна американска контрола, економските ефекти би биле повеќеслојни. Краткорочно, САД би добиле ексклузивен пристап до ресурсите и целосна контрола врз регулативата за експлоатација. Среднорочно, Гренланд би станал американски енергетско-рударски и логистички проект, со силно учество на американски корпорации и фондови.
Долгорочно, добивката би била геополитичко-економска: позиција на арбитер над арктичката економија, во момент кога Арктикот станува нова зона на раст, а не периферија.
Како што сумира еден западен енергетски аналитичар: „Гренланд не е прашање на територија, туку на контрола врз идните синџири на вредност. Кој го контролира Гренланд, контролира дел од индустријата на 21. век.“
Цената што никој не ја гледа: Политички и општествени ризици
Сепак, економската пресметка не е без трошоци. Отворената окупација би носела огромни политички последици, би ги нарушила односите со Европа и би предизвикала отпор кај локалното население. Затоа САД и денес избираат „помек“ модел на влијание: воено присуство, инвестиции, политички притисок и економско поврзување – без формална промена на статусот.
Ова укажува дека Америка веќе го гледа Гренланд како дел од својата интересна сфера, само без формален печат.
Ледена земја, жешка економија
Гренланд не е богат затоа што е развиен, туку затоа што е стратешки незаменлив. Неговата вистинска вредност не се мери со сегашниот БДП, туку со улогата што ќе ја има во идната економија на ресурси, енергија и трговија.
За Америка, Гренланд е инвестиција во доминација. За Европа, потсетник на сопствените ограничувања. А за остатокот од светот, доказ дека новата голема економска битка не се води во мегаградовите, туку на рабовите на мапата – таму каде што мразот се топи, а интересите растат.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
