Како најбараните работници во Европа станаа непосакувани и бегалци? Ова е најголемиот проблем на камионџиите, тие не можат да работат ниту 10 дена во месецот.
Во понеделник, на пладне ќе има целосна блокада за влез и излез на сите гранични премини во земјава кон ЕУ. Камионските превозници од Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Македонија ќе ги паркираат камионите на сите гранични премини во овие земји и целосно ќе го блокираат товарниот сообраќај кон Европската Унија и транзитот низ регионот. Ќе нема пречки за влез и излез на патничките автобуси и автомобили.
Здруженијата на транспортери од земјите од Западен Балкан (ЗБ) објавија дека од 26 јануари ќе ги блокираат товарните премини со земјите од Шенген зоната поради, како што велат, проблемите предизвикани од системот EES кој ги евидентира влезот и излезот на превозниците. Тие презентираа и специфични проблеми на професионалните возачи.
Протест на возачите на камиони, односно транспортерите од Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина и Северна Македонија најавија протест што ќе се одржи на 26 јануари поради системот EES. Тие изјавија дека на тој датум сите гранични премини за товар кон земјите од Шенген зоната ќе бидат блокирани.
Правилото 90/180 ги турка возачите од Балканот во ќорсокак
Професионалните возачи од Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Македонија се соочија со еден од најголемите предизвици во последната деценија, кој директно го загрозува опстанокот на транспортната индустрија на Западен Балкан.
Во сржта на проблемот е строгата примена на правилото 90/180, кое го ограничува престојот во Шенген зоната на максимум 90 дена во кој било 180-дневен период.
Иако ова правило првично било наменето за туристи, во пракса се применува и на професионални возачи кои извршуваат тешка, одговорна и клучна работа за европската економија - транспорт на стока.
Од клучни работници до „непожелни“
Претставниците на транспортниот сектор предупредуваат дека возачите од регионот сè повеќе не се третираат како професионалци, туку како проблем со безбедноста или миграцијата. Како што наведуваат, во пракса тие се изложени на сомневања дека се нелегални мигранти, нелегални работници или дури и закана за безбедноста.
Поради ова, постои реална опасност возачите, за да ги задржат своите работни места, да бидат принудени да ги напуштат своите земји и всушност да станат „бегалци“ на територијата на Европската Унија.
Во исто време, транспортните компании од регионот би можеле да бидат принудени да го преместат своето седиште во ЕУ за да продолжат да работат, што би предизвикало локалните економии да изгубат и приходи од труд и од даноци.
На долг рок, предупредуваат превозниците, овој притисок води до трајно заминување на возачите и нивните семејства од нивните матични земји, дополнително забрзувајќи го демографскиот пад на регионот.
Правило за туристите, последици за економијата
Посебен проблем е начинот на кој правилото 90/180 се применува во пракса. Секој влез и излез од Шенген зоната се смета како цел ден престој, без оглед на тоа дали возачот поминал неколку минути или неколку часа во зоната.
Се случува викендите, задолжителните празници и чекањето на терминалите - кога возачите не работат - исто така да се сметаат во дозволените 90 дена.
Резултатот е апсурден: професионален возач може ефикасно да работи само 10 до 15 дена месечно, што е економски неодржливо и за него и за работодавачот.
Депортации, забрани за влез и страв на границите
И покрај соодветната документација, работните дозволи и точните документи за стока, возачите се сè повеќе изложени на репресивни мерки. Регистрирани се случаи на апсења, депортации и забрани за влез во Шенген зоната.
Еден пример се однесува на возач кој, по враќањето од Норвешка, бил контролиран во Росток, Германија. Утврдено е дека престојувал подолго од 16 дена, по што бил принуден да го паркира камионот, однесен на аеродром и депортиран со авион, со издадена забрана за влез.
Превозниците предупредуваат дека правилата често се толкуваат произволно, што дополнително го зголемува чувството на несигурност и страв кај возачите.
Протестот е заеднички – со цел да апелираат да се променат правилата во новиот систем за влез и излез на Европската унија, за пресметување на денови за престој на возачите
Велат тоа ќе го блокира и поскапи транспортот на стоки и ќе ги пропадне економиите на Западен Балкан.
-Застојот односно падот на целокупната економија на регионот, не само во Македонија, на регионот од Западен Балкан ќе биде страшен. Бидејќи ќе мора да се ангажираат странски превозници, коишто ретко доаѓаат на овие делови на Западен Балкан, меѓутоа цените за превозот ќе бидат три до четири пати повисоки отколку што сега се превезува, вели Билјана Муратовска од транспортна асоцијација МАКАМ-ТРАНС.
Според неа, „најстрашното доаѓа после 10 април, кога веќе ќе започне електронското броење“. Ниеден возач ќе нема слободни денови, а нема други кои можат да ги заменат.
Балканските превозници веќе се во паника, бидејќи европските земји депортирале 100 возачи, а уште 100 се во процедура.
Реагираше логистичкиот конзорциум на Босна и Херцеговина, евидентирале 100 случаи на присилно или насилно враќање на професионални возачи од земјите на Европската Унија, како и повеќе од 100 дена поминати во притвор и затвори на земјите-членки на ЕУ.
И Македонија не е изземена од депортација на возачи
-Возачите се затвораат во притвор, некои 12 часа некои 24, зависно од тоа каде се наоѓаат и какво е местото за понатамошна испорака. Односно ги депортираат со авион, затоа што повеќе немаат денови. Овие лица не се терористи, не се мигранти, а со нив се постапува како да се најголеми криминалци, вели Билјана Муратовска од транспортната асоцијација МАКАМ-ТРАНС.
Балканските транспортери одамна алармираа за проблемот.
Европската комисија веќе се огласи за најавената блокада на границите – велат не се воведени никакви измени во однос на постојните правила за престој во Шенген зоната.
Министерот за транспорт Александар Николоски рече дека се работи навистина за сериозен проблем, за којшто било дискутирано со Европската унија, но дека од нив не наишле на разбирање.
-Формалниот одговор којшто пред некој ден го даде и портпаролот на Европската комисија со којшто не се согласувам е дека нема разлика помеѓу она што до сега биле правила и новите правила затоа што според него и според досегашните правила еден патник може да остане до 90 дена во рамки на 180 дена во Шенген зоните и дека истото останува и сега. Формално тоа е точно, практично не е точно од причина што превозниците не се туристи, вели министерот за транспорт, Александар Николоски.
Муратовска е децидна – ако останат овие правила на броење на денови на престој на возачите во ЕУ, не чекаат празни рафтови во продавниците и колапс на стопанството.
Решение постои, но времето истекува
Како единствено одржливо решение, превозниците предлагаат професионалните возачи да бидат признати како прекугранични работници. Овој статус подразбира дека престојот не се евидентира на ист начин како кај туристите, бидејќи тоа е работа што е од клучно значење за функционирањето на економијата и снабдувањето на пазарот.
Доколку не се најде решение до 10 април, кога завршува транзицискиот период и започнува целосната имплементација на дигиталната контрола на живеалиштата, транспортната економија на Западен Балкан би можела да доживее сериозен удар. Последиците, предупредуваат експертите, брзо би се прелеале врз снабдувањето со стоки, цените и животниот стандард на граѓаните.
Затоа транспортерите најавија координирани протести на граничните премини во сите четири земји од регионот за 26 јануари.
Да потсетиме дека претставниците на транспортните здруженија на Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Македонија, посочија дека причината за ова е несоодветната реакција на Европската комисија и земјите од Шенген зоната во врска со третманот на професионалните возачи и ограничувањето на нивниот престој на Шенген територијата за време на нивните секојдневни работни активности.
Професионалните возачи се клучни за европската економија
Беше нагласено дека самата Европска комисија ги препозна професионалните возачи како посебна категорија што придонесува за одржливоста на европската економија, особено во услови на сериозен недостиг на возачи и намален интерес на младите луѓе за оваа професија.
Превозниците бараат професионалните возачи да не се третираат како мигранти или како лица што влегуваат во Шенген зоната за да работат нелегално, туку како легитимен дел од европскиот синџир на снабдување.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
