Опсесивно-компулсивно нарушување (ОКН) е состојба на менталното здравје која се карактеризира со наметливи, вознемирувачки мисли (опсесии) и повторувачки дејства или ритуали (компулсии). Тоа е дел од групата анксиозни растројства и може значително да влијае на секојдневното функционирање и квалитетот на животот.
Зошто мозокот не „пушта“ одредени мисли?
Проценките покажуваат дека околу 2 проценти од населението има ОКН, а кај дури половина од засегнатите, симптомите започнуваат во детството или адолесценцијата. Ретко се појавува по 40-годишна возраст.
Истражувањата покажуваат дека мозокот на луѓето со опсесивно-компулсивно нарушување ги обработува информациите различно, особено делот од мозокот одговорен за контрола на грешки и носење одлуки. Ова значи дека мозокот „сигнализира проблем“ дури и кога нема реална опасност, што може да предизвика лицето да чувствува постојана потреба да проверува, повторува или „поправа“ работи.
Како изгледа ОКН во секојдневниот живот
Лицето со ОКН често се чувствува како да не може да ги контролира своите мисли или постапки. Опсесиите можат да предизвикаат интензивни емоции како што се страв, гадење или сомневање, додека компулсиите се обид да се ублажи таа непријатност. Ова може да доведе до ситуација во која лицето поминува часови повторувајќи одредени дејства, што ја попречуваат работата, односите и секојдневните активности.
Најчести форми на опсесивно-компулсивно нарушување
ОКН може да се манифестира на различни начини.
Проверка
Лицето може да има потреба постојано да проверува брави, шпорети, славини или електрични апарати поради стравот од несреќи.
Страв од контаминација
Честото миење раце, чистење и избегнување контакт со „валкани“ предмети или луѓе може да биде доминантен модел на однесување.
Наметливи мисли
Ова се несакани и вознемирувачки мисли што лицето не може да ги запре. Иако може да изгледаат екстремно, важно е да се знае дека луѓето со ОКН ретко дејствуваат според овие мисли.
Потреба за симетрија и ред
Предметите мора да бидат распоредени на специфичен начин за да се избегне чувство на непријатност.
Неможност за фрлање работи
Држењето непотребни предмети може да биде уште еден знак на нарушувањето.
Што се опсесии и компулсии?
Опсесиите се постојани, несакани мисли, слики или нагони што предизвикуваат вознемиреност. Кај луѓето со OCD, овие мисли можат да станат доминантни и да го отежнат функционирањето во секојдневниот живот. Компулсиите се повторувачки дејства или ментални ритуали што лицето ги користи за да се обиде да ја намали вознемиреноста. Ова може да вклучува миење, броење, проверка или повторување на одредени дејства.
Важно е да се напомене дека овие однесувања можат да одземат многу време и да бидат исцрпувачки.
OCD кај деца и млади луѓе
Првите симптоми често се појавуваат во адолесценцијата, но можат да започнат порано. Кај децата, OCD може да влијае на училиштето, самодовербата и социјалните односи. Интересно е што се јавува почесто кај момчињата во детството, додека во зрелоста е подеднакво честа кај двата пола.
Како се поставува дијагнозата и кои методи се користат за лекување на ова нарушување?
Дијагнозата се поставува кога опсесиите и компулсиите зафаќаат значително време, предизвикуваат стрес и се мешаат во секојдневниот живот. Експертите, исто така, проценуваат дали се присутни други нарушувања како што се депресија или анксиозност.
Добрата вест е дека OCD може успешно да се лекува. Терапијата е прилагодена на секоја индивидуа и најчесто вклучува:
Когнитивно-бихевиорална терапија (КБТ)
Овој вид психотерапија му помага на лицето да го промени начинот на размислување и реагирање на опсесивните мисли. Посебен фокус е ставен на соочување со стравови без извршување компулсивни дејства.
Фармакотерапија
Најчесто користените антидепресиви се од групата лекови SSRI. Ефектите од терапијата може да се видат по неколку недели, а понекогаш и по три месеци.
Животот со опсесивно-компулсивно нарушување може да биде квалитетен
Иако опсесивно-компулсивното нарушување може да исцрпува, со навремена дијагноза и соодветен третман, можно е значително подобрување на квалитетот на животот. Клучот е да се препознаат симптомите и да се побара стручна помош.
Важно е да се запомни дека опсесивното нарушување не е навика или личен избор, туку медицинска состојба која бара разбирање и поддршка.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
