Апатијата, која се карактеризира со намалена мотивација и рамнодушност, е чест придружник на состојби како што се депресијата и Алцхајмеровата болест. Иако покажува сличности со депресијата, апатијата се смета за симптом на нарушување на расположението или на невролошки состојби, а нејзиното лекување е насочено кон основната причина, а не кон самата апатија. Стратегиите како поставување мали цели и создавање рутина можат да помогнат во справувањето со оваа состојба, пишува Health.com.
Симптоми на апатија
Апатијата сама по себе не се смета за медицинска состојба, туку за симптом на одредени нарушувања на расположението и когнитивните функции. Според поновите критериуми, апатијата се дефинира преку губење на интерес за активности кои на личноста некогаш ѝ носеле задоволство, намалена иницијатива и генерално намалена мотивација.
Покрај главните симптоми, апатијата може да биде придружена и со:
- Ослабена концентрација
- Намалено либидо
- Постојано чувство на замор
Апатијата е чест симптом кај лица со Алцхајмерова и Паркинсонова болест, а можат да ја искусат и лица кои патат од депресија.
Разлика помеѓу апатија и депресија
Иако апатијата е чест симптом на депресија, можно е да се доживее и без тоа нарушување. Разликувањето може да биде особено предизвикувачки кај постарите лица, бидејќи симптомите кај таа популација често се преклопуваат.
Сепак, постојат разлики. Истражувањата го истакнуваат поинаквиот однос кон општествените врски. Лицата со депресија често и понатаму гледаат вредност во пријателствата и семејните односи, дури и ако немаат мотивација за дружење. Но, лицата со апатија можат целосно да изгубат интерес и повеќе не наоѓаат вредност во тие односи.
Што ја предизвикува апатијата?
Апатијата се јавува во приближно 60 % од медицинските состојби кои ја зафаќаат кората на големиот мозок – надворешниот слој на мозокот одговорен за функции како што се говорот, мислите, емоциите, учењето и контролата на мускулите. Може да биде и ран симптом на благо когнитивно оштетување. Најчесто се појавува кај лица со Паркинсонова или Алцхајмерова болест, како и кај оние со историја на трауматска повреда на мозокот или шизофренија.
Иако точните механизми не се целосно разјаснети, се верува дека една од главните причини е нарушувањето во системот на допамин. Допаминот е невротрансмитер клучен за регулација на расположението, движењето и мотивацијата, како и за системот за наградување кој нè поттикнува да бараме задоволство.
Бидејќи Паркинсоновата болест, трауматските повреди на мозокот и шизофренијата вклучуваат промени во преносот на допамин, тоа се смета за можно објаснување. Оштетувањето на клетките кои произведуваат допамин или на врските меѓу мозочните региони може да настане и како последица на мозочен удар или нарушување во снабдувањето на мозокот со крв.
Како се поставува дијагнозата?
Пред поставување дијагноза за апатија, лекар ќе спроведе целосна здравствена процена. Тоа вклучува разговор за вашата мотивација и интерес за извршување на работите кои некогаш ви биле важни. Целта е да се исклучат други психијатриски дијагнози, како што е депресијата.
За да се дијагностицира апатија, симптомите мора да траат најмалку четири недели и да влијаат на барем две од трите клучни димензии:
- Намалена иницијатива: се манифестира како недостиг на спонтаност и активност во споредба со вообичаеното.
- Намален интерес: опфаќа губење на интерес за околината, активностите и дружењата.
- Намален емоционален одговор: вклучува поретко спонтано изразување на чувствата, намалена приврзаност и послаби емоционални реакции.
Како се лекува апатијата?
Лекувањето може да биде предизвикувачки бидејќи апатијата е симптом на различни невролошки нарушувања. Не постои стандардизиран пристап, како ни лекови одобрени специфично за апатија. Затоа, здравствениот работник веројатно ќе се обиде да ја утврди и да ја лекува основната причина.
Така, лекувањето може да вклучува лекови, физикална терапија, когнитивна рехабилитација или други интервенции насочени кон специфичната состојба што ја предизвикува апатијата.
Други можни методи на лекување вклучуваат:
- Когнитивно-бихевиорална терапија (КБТ): облик на психотерапија насочен кон препознавање и менување на негативните обрасци на размислување и однесување. Корисно е и поставувањето цели и решавањето проблеми за да се поттикне однесување насочено кон целта, кое кај апатијата често изостанува.
- Репетитивна транскранијална магнетна стимулација (rTMS): при која електромагнетна бубина ги стимулира мозочните клетки, а може да се користи за лекување на апатија по мозочен удар.
Важна забелешка: Апатијата обично не реагира добро на антидепресиви, а некои од нив можат дури и да ги влошат симптомите.
Како да се носите со апатијата?
Апатијата може значајно да влијае на квалитетот на животот и да ја намали посветеноста на обврските, односите и грижата за здравјето. Многумина се соочуваат со тешкотии во поврзувањето со блиските лица или во уживањето во хобијата, па се прашуваат што се случува со нив.
Одредени стратегии можат да помогнат во справувањето со оваа состојба:
- Фокусирајте се на мали, достижни цели: Нивното остварување постепено го гради патот кон поголеми цели, зајакнувајќи ги мотивацијата и самодовербата.
- Создадете структурирана дневна рутина: Тоа може да обезбеди чувство на стабилност и цел, како и рамка за извршување на активностите дури и кога недостига мотивација.
- Барајте и прифатете поддршка: Било преку групи за поддршка или со потпирање на пријателите и семејството. Поврзувањето со луѓе со слични искуства може да обезбеди чувство на прифатеност, практични совети и да го ублажи чувството на изолираност.
- Поттикнете се да испробувате нови работи: За повторно да се поврзете со нешто што ве исполнува.
Ако имате трајни симптоми на апатија, обратете се кај лекар, бидејќи тие можат да бидат знак за некоја друга здравствена состојба која е потребно да се лекува.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
