ЛАВИНА РЕАКЦИИ ВО ЕУ - Дали новата регулатива за е-цигари ќе го разгори црниот пазар?

Додека низа земји во светот бележат драстичен пад на стапката на пушење благодарение на широката достапност на алтернативни никотински производи, македонското Министерство за здравство најави дека наскоро на владина седница ќе се разгледува новиот Закон за заштита од пушење. Измените најавени на Светскиот ден без тутун предвидуваат ограничување на достапноста на електронските цигари и никотинските ќесички – производи кои не содржат тутун и за кои бројни научни студии потврдуваат дека се значително помалку штетни од традиционалните цигари.

Лавина реакции во ЕУ: Корисниците и лекарите против популистичките забрани

Слични најави за забрани на ароматизираните алтернативни производи предизвикаа остри критики и во рамките на Европската Унија. Илјадници граѓани реагираа на предлог-директивите на еврокомесарот Оливер Вархеји, предупредувајќи дека ваквите мерки се контрапродуктивни.

• Ризик од враќање на цигарите: Корисниците од Германија и Шпанија во јавната расправа потенцираат дека алтернативите им помогнале да ги остават цигарите и да водат поздрав живот, а пазарните рестрикции директно ќе ги вратат кон традиционалното пушење.
• Ставот на медицинската фела: Лекарите апелираат за јасно разграничување меѓу тутунот кој гори и алтернативните производи.„Најголемата штета доаѓа од горењето на тутунот и изложеноста на токсични материи како јаглерод моноксид, а не од никотинот. За хроничните пушачи кои не можат целосно да престанат, алтернативните производи се далеку подобра опција“, нагласува д-р Теодора Георгаку од Грција.

Опасност од расцут на сивата економија и криминалот

Во отворено писмо до претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, група лекари и научници предупредија дека потрошувачите ќе најдат алтернативни патишта на црниот пазар, каде производите не се лабораториски испитани.

Граѓаните од Белгија, Литванија и Италија во европскиот систем за забелешки направија паралела со американската прохибиција, нагласувајќи:

1. Губење контрола врз квалитетот: Рестрикциите ги пренасочуваат купувачите кон црниот пазар и неконтролирани производи од увоз.
2. Поттикнување шверц: Наместо заштита на малолетниците преку контрола, целосните забрани за возрасните само го поттикнуваат криумчарењето.
3. Уништување на европските стандарди: Производството во ЕУ ги почитува најстрогите безбедносни и еколошки протоколи. Рестриктивната регулатива само ќе го премести бизнисот во земји со лабави правила.

Економски последици: Загрозени работни места и мали бизниси

Покрај здравствениот аспект, претставниците на секторот од Чешка, Италија и Полска алармираат за сериозен удар врз егзистенцијата на илјадници семејства. Тие сметаат дека мигрирањето кон сивата економија ќе ги затвори малите бизниси и ќе ги укине легалните работни места, поради што е клучна регулација со баланс, а не со радикални забрани.

Како новиот закон ќе влијае врз македонската економија?

На домашен терен, проценките покажуваат дека новиот Закон за заштита од пушење директно загрозува 4.000 мали бизниси и ќе предизвика загуба на десетици милиони евра во државната каса.

Ова е во директна спротивност со новоусвоената Фискална стратегија (2027-2031), каде намалувањето на сивата економија и поголемата наплата на даноци се зацртани како приоритети. Сериозноста на ситуацијата ја потврдуваат и податоците од првиот квартал годинава, каде веќе е забележан пад на приходите од акцизи во споредба со истиот период лани.

Клучни буџетски показатели:

• Удел во цената: Дури 73% од цената на една кутија цигари завршува како приход во државниот буџет.
• Капитални приходи: Во последните пет години, државата наплатила 1 милијарда и 122 милиони евра само по основ на акцизи.
• Вкупен ризик: Новата регулатива ризикува губење на до 10% од годишните приходи од акцизи на тутунски и сродни производи.

Овој буџетски удар доаѓа во исклучително неповолен момент, кога државната каса веќе трпи кратења поради претходното намалување на акцизите за бензин и дизел под влијание на кризата на Блискиот Исток.