Очите се нашиот прозорец кон светот, но со нив се соочуваме со различни проблеми во различни возрасти. Додека младите луѓе денес масовно страдаат од суво око поради мобилните телефони и компјутерите, постарата популација се бори со макуларна дегенерација која постепено им го краде видот.
Сувото око е сè почеста појава кај младите луѓе
Сувото око е еден од најчестите проблеми со кои се соочуваат луѓето денес кога нешто им пречи во очите. Претходно, ова беше главно грижа за постарите луѓе, особено жените по менопаузата, но ситуацијата драматично се промени.
– Во последните десет години, бројот на луѓе кои страдаат од суво око е речиси двојно зголемен, главно поради прекумерна употреба на телефони, компјутери и други екрани. Сè повеќе млади луѓе доаѓаат во аптека со овој проблем. Сувото око се јавува од две главни причини: или нашите очи произведуваат премалку солзи, или нашите солзи испаруваат премногу лесно. Во пракса, е покажано дека 30 до 70 проценти од луѓето имаат комбинација од овие два проблеми. Симптомите се многу непријатни и сигурно ќе ги препознаат оние кои го имаат овој проблем: чувство како да има песок во окото, печење и пецкање, црвенило на очите, тешкотии при трепкање или гледање, секрети што се растегнуваат како конци, па дури и привремено заматен вид. Интересно е што луѓето со суво око понекогаш доживуваат и прекумерно солзење - ова е всушност рефлекс, или обид на телото да го заштити окото - објаснува специјалната фарма Кристина Ковачевиќ, фармацевт во Фармацевтската комора на Србија.
Симптомите се влошуваат, продолжува таа, кога дува ветер, во простории со климатизација или греење, при читање или работа на компјутер подолго време (бидејќи тогаш трепкаме поретко). Важно е да се знае дека сувото око полесно може да добие бактериска инфекција, а може да се формираат и мали рани на рожницата, кои во потешки случаи можат да го оштетат окото. Затоа е важно да се започне со третман штом ќе се појават првите знаци.
– Кога симптомите се благи и постојат предиспозиции за проблемот (возраст, долго седење пред компјутер, работа во затворени простории), фармацевтот во аптеката може да препорача вештачки солзи. Тоа се капки кои имитираат вистински солзи, имаат иста густина и состав сличен на природните солзи. Се капнуваат на секои 4 до 6 часа, во зависност од тоа колку се сериозни симптомите. Вештачките солзи доаѓаат во три форми: како капки за очи (најчесто се користат во текот на денот), како гел (обично се нанесува пред спиење) и ретко како маст – истакнува Ковачевиќ.
Повеќето вештачки солзи имаат сличен состав: лубриканти (кои го „подмачкуваат“ окото), вода, електролити, пуфери (кои ја одржуваат pH вредноста) и конзерванс (кој ја зачувува стерилноста).
Особено внимание треба да се посвети на:
• Лубриканти – Најдобри капки се оние што содржат натриум хијалуронат бидејќи ја задржуваат влагата подолго, па можете да ги капнувате поретко.
• Конзерванси – Најчесто се користи бензалкониум хлорид, но може да го иритира окото или дури и да ја оштети неговата површина. Ова е особено важно за луѓето кои носат контактни леќи, бидејќи овој конзерванс може да ја оштети леќата. За среќа, поновите вештачки солзи содржат модерни стабилизатори кои дејствуваат како конзерванси во шишенцето, но кога ќе дојдат во контакт со окото, тие се разградуваат на природните компоненти на солзите под влијание на светлината.
• Трехалоза – Ова е состојка која има посебни заштитни својства. Студиите покажуваат дека трехалозата ги штити клетките на структурата на окото од влошување дури и кога окото е суво. Таа делува така што ја зачувува клеточната мембрана и го поттикнува обновувањето на клетките, а исто така делува и како антиоксиданс.
Како правилно да се нанесат вештачките солзи?
Добро измијте ги рацете. Седнете со главата навалена назад или легнете. Отворете го шишенцето, внимавајќи да не го допрете врвот. Повлечете го долниот очен капак и нанесете 1 капка додека гледате нагоре (не ги ставајте капките директно на окото, туку помеѓу очниот капак и окото). По нанесувањето, држете ги очите затворени некое време за да им дозволите на капките да се шират – ако веднаш трепнете, ќе ги исфрлите и капките.
Најчестата грешка е што луѓето ретко ставаат капки – мора редовно да ги користите! Користете ги капките во текот на денот, гелот пред спиење. Ако користите други капки за очи, почекајте 10-15 минути по употреба на вештачки солзи.
Но, ако има знаци на воспаление или ако станува збор за хронично суво око, задолжително посетете лекар!
Стареење и здравје на очите – макуларна дегенерација
– Како што старееме, нашите очи се соочуваат со нови проблеми. По катарактата (заматување на леќата), макуларната дегенерација поврзана со возраста (AMD) е втората најчеста причина за слепило во светот. Таа сочинува околу 15 до 20 проценти од сите случаи на слепило во Европа. Макулата е централниот дел од мрежницата што ни овозможува јасно да гледаме, со нејзина помош читаме, препознаваме лица и возиме. AMD е дегенеративна болест која го напаѓа токму овој дел од окото. Ризикот драматично се зголемува со возраста, при што луѓето над 75 години имаат повеќе од три пати поголем ризик од оние помеѓу 65 и 74 години, забележува Ковачевиќ.
Покрај возраста и семејната историја, кои не можеме да ги промениме, постојат многу фактори на ризик на кои можеме да влијаеме. Најголемите непријатели на здравјето на очите се пушењето и прекумерната консумација на алкохол (повеќе од две пијалаци на ден), проследени со дебелина и лоша исхрана сиромашна со витамини и минерали. Дијабетесот, високиот крвен притисок и холестеролот исто така го зголемуваат ризикот ризик, но со нивна добра контрола, може да се спречат сериозни компликации на очите. Исто така е важно да ги заштитите очите од прекумерно изложување на сонце во текот на целата година, како и да го ограничите времето поминато пред екран, што доведува до синдром на компјутерски вид.
Големи научни студии покажаа дека одредени витамини и минерали можат да го забават напредувањето на AMD. Студијата AREDS2 откри дека земањето одредена комбинација дневно може да го намали напредувањето на AMD кај луѓе со зголемен ризик.
Формулација на AREDS2 (препорачана комбинација):
• Витамин Ц – 500 мг
• Витамин Е – 400 IU
• Лутеин – 10 мг
• Зеаксантин – 2 мг
• Цинк (како цинк оксид) – 80 мг (или 25 мг во помала доза)
• Бакар (како бакар оксид) – 2 мг
Важно е да се напомене дека додатоците во исхраната што моментално се достапни во нашата земја честопати не ги содржат сите овие состојки во препорачаните дози од формулацијата на AREDS2.
Улогата на исхраната во заштитата на видот
Медитеранската исхрана е поврзана со намален ризик од прогресија на AMD. Затоа, треба да јадете повеќе овошје и зеленчук, како и риба, која е природен извор на омега-3 масни киселини. Од друга страна, треба да избегнувате прекумерна употреба на растителни масла и животински масти, црвено и преработено месо, храна со висок гликемиски индекс (бел леб, слатки) и внес на алкохол.
– Здравјето на очите е континуирана грижа во текот на целиот живот. Проблемите се менуваат, од суво око во младоста до макуларна дегенерација во староста, но превенцијата е секогаш клучна. Редовните прегледи кај офталмолог се најважната здравствена интервенција, бидејќи многу очни болести се развиваат бавно и без симптоми. Доколку имате какви било проблеми или сте во ризична група, не чекајте, посетете офталмолог. А за сите совети за вештачки солзи и додатоци во исхраната за здравјето на очите, контактирајте го вашиот фармацевт во аптеката, ние сме тука да ви помогнеме – советува Ковачевиќ.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
