Далеку од идиличните водопади и тиркизните езера по кои Националниот парк Плитвице е познат ширум светот, во густата шума, на само неколку километри од главните атракции, природата полека го голта монументалниот објект. Бетонскиот скелет обраснат со мов и бршлен, искршените прозорци кои зјаат како празни очни дупки и ходниците исполнети со тишина, која ја нарушува само ветрот и трчањето на глувците, тоа е сè што остана од „Вила Извор“.
Некогашното здание на моќта и тајните договори денес е фантомска урнатина, место што го посетуваат само урбани истражувачи и графити-уметници, оставајќи ги своите траги на ѕидовите кои некогаш беа кулиса за историски одлуки. Приказната за „Објектот 99“ не е само приказна за напуштена зграда; тоа е мрачна хроника за луксузот и моќта, за политичките затвореници и тајните тунели, за воениот виор и повоената девастација која зборува повеќе за нас денес, отколку за минатото.
Изградбата на овој огромен комплекс, кој се простира на повеќе од 6.000 квадратни метри, започна во 1948 година, во турбулентен период од југословенската историја обележан со расколот со Сталин и заканата од инвазија. Затоа не е чудно што вилата од самиот почеток беше замислена како сигурно и скриено засолниште, лесно за одбрана и речиси невидливо од воздух.
Но, она што нејзината историја ја прави посебно мрачна е фактот дека ја градеа стотици политички затвореници. Работната сила била носена од најозлогласените затвори во тоа време: од Голи Оток, Стара Градишка, Лепоглава и Сремска Митровица. Овие луѓе, противници на режимот и жртви на политички чистки, во текот на пет години тешка работа вградија милиони тони сив камен шкрилец, макотрпно транспортиран со воз дури од Медведница. Иронично, и уникатниот мебел од масивно, седум пати лакирано дрво, кој ја красеше внатрешноста, беше дело на затворенички раце, изработен во затворот во Лепоглава.
Самата локација на вилата била избрана стратешки, на самиот извор на потокот Плитвица, по што го добила и своето официјално име, „Вила Извор“. Меѓутоа, меѓу локалното население и персоналот на паркот се востановил таинствениот назив „Објект 99“. Потеклото на ова кодно име е обвиткано со превез на тајна и стана предмет на бројни, главно морничави набљудувања. Една теорија, која ја пренесуваат локалните легенди, вели дека бројката 99 го означувала бројот на затвореници кои ги поставиле темелите на вилата.
Втората, значително помрачна верзија на приказната, тврди дека бројката се однесува на 99 затвореници кои загинале за време на исцрпувачката и опасна изградба. Како и многу детали поврзани со оваа вила, ниту овој факт никогаш не бил официјално потврден, што дополнително го храни митот за проколнатата зграда подигната на човечко страдање и пот. Проектот, инаку, го воделе хрватските архитекти Звонимир Марохниќ и Рикард Марасовиќ, кои создадоа градба која истовремено беше и модернистичка тврдина и луксузна резиденција.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
