ЕУ го забрани увозот на целиот руски гас до крајот на 2027 година. Во таа прилика, Унгарија покрена постапка пред Судот на правдата на Европската Унија, според некои правни експерти - не без изгледи за успех.
На крајот на јануари, Европската Унија усвои регулатива која предвидува дека целиот увоз на природен гас од Русија до земјите-членки ќе заврши до крајот на 2027 година. Само Унгарија и Словачка гласаа против оваа одлука, што не беше доволно за да се спречи нејзиното донесување.
Унгарија сè уште ги задоволува поголемиот дел од своите потреби за природен гас со испораки од Русија, додека Словачка купува значителен дел од својот гас од таа земја.
По усвојувањето на забраната, владите на двете земји најавија тужба против Европската Унија.
На 2 февруари, унгарската влада, предводена од премиерот Виктор Орбан, поднесе тужба до Судот на правдата на Европската Унија, тврдејќи дека ЕУ ги прекршила своите основачки договори со донесувањето на оваа одлука.
Основата на унгарската тужба
Според унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто, тужбата се темели на три клучни аргументи:
- забраната е санкција, а санкциите можат да се воведат во ЕУ само со едногласна одлука;
- изборот на извори на енергија е одговорност на земјите-членки, а не на институциите на ЕУ;
- оваа мерка ја загрозува енергетската безбедност на Унгарија.
Унгарија претходно поднесе жалба до Судот на ЕУ, а во моментов се во тек неколку постапки покренати од Будимпешта против разни институции на Унијата.
Иако Судот честопати пресудувал против Унгарија во претходни случаи, некои адвокати веруваат дека исходот од овој спор би можел да биде различен.
„Ова изгледа како постапка во која Унгарија би можела да има реални шанси за успех“, изјави за ДВ Виктор Сеп, професор по европско право на Универзитетот во Гронинген.
Трговска мерка или санкција?
Клучното правно прашање се однесува на самата природа на забраната: дали станува збор за трговска мерка или за санкција на надворешната политика прикриена како трговска одлука.
Разликата е суштинска, бидејќи санкциите на ЕУ бараат согласност од сите 27 земји-членки. Толкувајќи ја забраната за руски гас како прашање на заедничка трговска политика, Европската комисија овозможи нејзино усвојување со квалификувано мнозинство, со што ги поништи приговорите на Унгарија и Словачка.
Сеп верува дека на овој начин ЕУ отстапила од претходната практика, според која санкциите против Русија, но и други земји како Иран или Венецуела, беа усвоени едногласно.
Трајна промена на енергетскиот курс
Според аналитичарите, клучната разлика во споредба со претходните санкции лежи во нивното времетраење.
„Санкциите се, по правило, привремени мерки кои престануваат кога ќе исчезнат причините поради кои беа воведени“, рече Агата Лоскот-Страхота од Варшавскиот центар за источни студии.
Забраната за увоз на руски гас, сепак, има за цел трајно да го промени снабдувањето со енергија на ЕУ. Европскиот комесар за енергетика и домување, Дан Јоргенсен, во декември изјави дека ЕУ не планира да се врати на рускиот гас дури ни по конечното завршување на војната во Украина.
Според Лукас Шауп, истражувач на Европскиот универзитетски институт во Фиренца, принципот на правна кохерентност би можел да работи во корист на Европската комисија, бидејќи забраната може да се толкува како продолжение на политиката на санкции во областа на надворешната трговија.
Јоргенсен ја оцени забраната како „целосно правно заснована“, нагласувајќи дека е потребно да се стави крај, како што изјави, на рускиот енергетски притисок врз земјите-членки на ЕУ.
Избегнување на вето
Некои аналитичари сметаат дека една од целите на Европската Унија била да се избегне можноста за вето од страна на поединечни држави.
Дури и по почетокот на војната во Украина, унгарскиот премиер Виктор Орбан одржувал блиски односи со Русија и постојано ги блокирал или забавувал европските мерки насочени против Москва.
„Оваа регулатива е обид на ЕУ да ја ограничи руската стратегија „раздели па владеј““, оценува Лоскот-Страхота.
Можни последици од пресудата
Постапките пред Судот на правдата на ЕУ честопати траат со години. Дури и во случај на пресуда во корист на Унгарија, тоа не би значело нужно итно укинување на забраната.
Како што истакнуваат правните експерти, во претходните случаи Судот дозволи поништените мерки привремено да останат во сила со цел да се избегнат сериозни економски нарушувања.
Во меѓувреме, земјите-членки и енергетските компании веќе преземаат чекори за намалување на зависноста од рускиот гас, вклучително и изградба на инфраструктура и склучување договори со алтернативни добавувачи.
Забраната за увоз на руски гас засега останува во сила, што значи дека сите земји-членки на ЕУ, вклучувајќи ги Унгарија и Словачка, ќе мора да престанат да купуваат руски гас најдоцна до крајот на 2027 година.
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
