Дискусијата за создавање нова одбранбено-финансиска институција во рамките на западниот безбедносен простор отвора, благо речено, прашање кое оди далеку над техничката рамка на „банкарството“, всушност, би можеле да го наречеме „апокалиптично банкарство“ бидејќи во својата суштина ја има идејата за подготовка за конфликт со нуклеарна сила.
Идејата за „Банка за одбрана, безбедност и отпорност“ ("Defence, Security and Resilience" - DSRB) се појавува во време кога евроатлантскиот свет се соочува со длабок структурен проблем на финансирање на долгорочен воен натпревар, додека политичката реторика за заканата од Русија бара материјална основа што националните буџети се повеќе не можат да ја поднесат (но ја поднесуваат, на грбот на работниците).
Веднаш треба да се нагласи дека ова не е ненадејна иницијатива, туку логично продолжение на процесот што се одвива од почетокот на војната во Украина и кој сега се обидува да се институционализира во финансиска форма доволно флексибилна за да го надмине политичкиот отпор (Унгарија, Словачка...) и фискалните ограничувања.
Во последниве години, НАТО го напушти јазикот на управување со кризи и се врати на вокабуларот на подготовките за Студената војна, отворено дефинирајќи ја Русија како централна безбедносна закана и усвојувајќи ја целта за издвојување на 5% од БДП за одбрана и сродни безбедносни активности на среден рок.
Таквото ниво на потрошувачка претставува квалитативен скок што ги надминува сите претходни фази на милитаризација на Европа по 1991 година и бара нови механизми за финансирање, бидејќи повеќето европски земји истовремено го носат товарот на висок јавен долг, демографско стареење и политички чувствителни социјални обврски.
Во овој контекст, идејата за посебна банка посветена на „одбраната“ функционира како финансиски мост помеѓу политичките одлуки и реалните буџетски можности.
DSRB се појавува како проект кој формално не е институција на НАТО, туку се развива во својата стратешка и идеолошка средина
Основата на иницијативата е група поранешни функционери поврзани со структурите на НАТО и западните безбедносни тинк-тенкови, со силна поддршка од големи комерцијални банки кои го препознаваат одбранбениот сектор како стабилен долгорочен извор на приход во време кога многу други инвестициски канали станаа нестабилни (на пример, Германија целосно се „дава“ на оваа логика).
Финансиските институции вклучени во развојот на проектот веќе отворено зборуваат за издавање обврзници со највисок кредитен рејтинг, што би ја претворило воената подготовка во стандардизиран финансиски производ погоден за пензиски фондови и институционални инвеститори.
Важен фактор на таква банка лежи во начинот на кој го редефинира концептот на трошење за одбрана.
Имено, во концептуалните документи се нагласува дека уплатениот капитал на државите би се евидентирал како актив, а во исто време би се признал во рамките на методологијата на НАТО за следење на одбранбените трошоци.
Ова создава простор во кој политичката цел е формално исполнета, додека реалниот притисок врз годишните буџети се ублажува преку долгорочни обврски и финансиски инструменти чија цена е распределена во текот на децении.
Одбраната, на тој начин, се движи од сферата на директно јавно трошење кон сферата на финансијализирана безбедност, каде што клучното прашање е сервисирањето на долгот, а не моменталната достапност на средства.
Географската димензија на проектот дополнително ја потврдува неговата амбиција да расте надвор од европската рамка.
Канада се појавува како еден од главните кандидати за седиштето на таа нова банка (дополнителна потврда за искривениот „отпор“ што го застапува), со силна поддршка од регионалните власти и финансискиот сектор, кој во таква институција гледа можност да ја позиционира земјата како центар на трансатлантско финансирање на одбраната.
Таквиот избор на локација има и симболична тежина, бидејќи банката се наоѓа надвор од континентална Европа, но во политички сигурна англосаксонска рамка, со што се намалуваат внатреевропските тензии и се создава посилна врска со американските безбедносни интереси, дури и во време кога Вашингтон формално бара поголемо финансиско вклучување од европските сојузници (Трамп, се разбира, нема да владее засекогаш).
Како стои идејата за DSRB кога станува збор за консензусот на членовите на НАТО?
Не е баш идеално.
Германија покажува јасна резерва кон создавање нови мултилатерални финансиски структури во одбранбениот сектор, потпирајќи се повеќе на постојните европски инструменти и на националните механизми за контрола на трошењето.
Таквиот став произлегува од чувствителноста кога станува збор за прашањето на долгот во германскиот јавен простор, но и од свеста дека новата банка би можела да ја ослабне улогата на постојните институции во кои Берлин има силно влијание на долг рок.
Слично размислување е присутно во Франција, каде што се претпочита развој на национални и европски рамки што овозможуваат поголема политичка контрола врз стратешките индустрии.
И покрај овие резерви, проектот DSRB совршено се вклопува во поширокиот тренд на претворање на одбранбената политика во постојана состојба на економска мобилизација.
Војната во Украина ги покажа границите на моделот во кој воената помош се потпира на ad hoc одлуки и вонредни буџетски мерки. Новиот пристап се стреми кон стабилност и предвидливост, претпоставувајќи дека конфронтацијата со Русија ќе трае со години, дури и децении.
Во овој контекст, банката функционира како долгорочна инфраструктура, дизајнирана да преживее промени на влади, изборни циклуси и краткорочни политички осцилации.
Секако, оваа „одбрана“ е привлечна за око
Тврдењето дека таков механизам потенцијално би финансирал офанзивни капацитети во пракса не произлегува од реторичко претерување, туку од самата логика на воената индустрија.
Системите за оружје развиени преку долгорочни инвестициски програми ретко се ограничени на одбранбена функција во потесна смисла, а стандардизацијата и централизираната набавка создаваат арсенали кои можат брзо да се пренасочат кон активна употреба.
Финансиската архитектура што го олеснува масовното производство на оружје нужно ја менува рамнотежата на моќта и ја поттикнува динамиката на трката во вооружување, без оглед на декларативните цели за стабилност и одвраќање.
Во поширока историска рамка, DSRB може да се гледа како евроатлантски одговор на моделите што веќе ги развиле други сили, првенствено Кина, која ја интегрира воената и индустриската политика преку државни банки и фондови за развој.
Западниот одговор доаѓа во форма на хибрид од јавен и приватен капитал, каде што безбедноста се третира како инвестициска категорија, а подготовката за војна како долгорочно портфолио. Ова ја брише границата помеѓу цивилната економија и воената сфера, а одбраната станува нормализиран дел од финансискиот систем.
Овој развој има долгорочни последици за европските општества
Банка како DSRB не е само техничко „решение“ за проблемот со финансирањето, туку и сигнал за длабока трансформација на политичката економија на Европа, во која логиката на војната е вградена во самите темели на фискалната и финансиската политика.
Во оваа смисла, дискусијата за тоа дали НАТО е формално основач на банката ја губи својата важност во однос на фактот дека западниот безбедносен поредок е сè поотворено организиран околу претпоставката за долгорочен конфликт.
DSRB се појавува како инструмент на тој поредок, дизајниран да обезбеди континуитет на милитаризацијата без оглед на промените во реториката или политичките партии.
Ова го затвора кругот во кој финансиите, индустријата и безбедносната политика дејствуваат како единствен систем, чија фундаментална цел е да се одржи капацитетот за војна.
Зад ваквите проекти стојат луѓе кои, токму во овој момент, се надеваат дека војната во Украина никогаш нема да заврши, а ако заврши, таа мора да биде заменета со нова, по можност поголема, бидејќи во спротивно долгорочните планови би биле бесмислени.
(Vecer.mk VIA)
Nato.int The Hague Summit Declaration
Dsrb.org What is the DSRB — DSR Bank
En.iz.ru Burden and money: The West will launch a bank in 2027 to prepare for war with Russia
Reuters Exclusive: Germany turns down idea of new multilateral defence bank | Reuters
Epc.eu Banking on Defence: Can a dedicated bank solve Europe’s rearmament financing dilemma?
© Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата
