Во 2013 година, Би-Би-Си објави дека честото консумирање шунка, колбаси, сланина и други производи од фабриката за месо е поврзано со поголем ризик од предвремена смрт. Истражувањето беше спроведено над 13 години во 10 европски земји, при што учествуваа половина милион граѓани, а резултатите беа објавени во стручното списание BMC Medicine.

И што заклучија? Исхраната со преработено месо (салами, колбаси, конзервирана храна) се покажа како важен фактор на ризик за васкуларни заболувања и карцином. Истражувачите тврдат дека во нивното производство се користат значителна количина соли, разни адитиви и хемикалии.

Според студијата, во просек, испитаниците кои консумирале повеќе од 160 грама производи од месо на ден имале дури 44 проценти поголем ризик од смрт од оние кои консумирале 20 грама од овие производи во просек дневно, то е поголем ризик и од пушењето. Голем број на студии со слични заклучоци беа објавени пред и по таа студија.

Но, шест години подоцна, поточно кон крајот на септември оваа година, беше објавена нова, голема мета-анализа (преглед на 70 студии на таа тема се до денес) од американските бази на податоци за внатрешна медицина, која потоа се пренесуваше во скоро сите светски медиуми, и таа го вели спротивното и вели дека месото и индустриските производи од месо не се толку лоши.

И што сега? Кој да се послуша? Храната што досега била поврзана со зголемена зачестеност на срцеви заболувања и карцином може да биде доста безбедна за луѓето. Студијата ја водеше д-р Бредли Џонстон, добро познат канадски епидемиолог.

Како во трилер

И тогаш повторно, како во трилер, се случува пресврт: Њујорк Тајмс во долга статија сугерира дека студијата можеби е компромитирана затоа што нејзиниот водечки автор, д-р Бредли Џонсон, е вклучен во индустријата за месо и храна, бидејќи и претходно водел истражувања за потреби на месната индустрија и бил добро платен за тоа. Се разбира, оваа индустрија се грижи медицинските власти да речат дека нивните производи се здрави и пожелни. Анализата спроведена од епидемиолог д-р Џонстон со десетина други истражувачи заклучи дека не постои силна научна врска помеѓу потрошувачката на месо и ракот и срцевите заболувања.

Но, неколку познати нутриционисти и истражувачи ги посочија недостатоците на студијата, методите на истражување и заклучоците. Џонстон и неговите колеги ја бранеа студијата, изјавувајќи дека таа била управувана според највисоките професионални стандарди и тој изјавил дека нема конфликт на интереси. Сепак, Њујорк Тајмс пишува дека било откриено дека Џонстон објавил и студија во декември 2016 година во која се обидува да се дискредитираат меѓународните упатства што ги советуваа луѓето да јадат помалку шеќер.

Оваа студија се појави и во „Annals of Internal Medicine“ и беше финансирана од ИЛСИ, Меѓународниот институт за истражување на животот, институција финансирана од прехранбената индустрија и водечките светски ланци за брза храна, глобално познати газирани пијалоци чии имиња сите ги знаеме, како и фабрики кои ангажирани во продажба на храна.

Во интервјуто, д-р Џонстон тврди дека неговите поранешни врски со ИЛСИ немаат никаква врска со новото истражување. Иако правилото е дека мора да се пријави потенцијален конфликт на интереси ако би можел да постои во изминатите три години, тој доктор наведува дека добил пари од ИЛСИ во 2015 година, па затоа нема ни потреба тоа да го пријави. Сепак, студијата е објавена во декември 2016 година, што е во рок од три години од пријавувањето на потенцијален конфликт на интереси. Критичарите тврдат дека ова го уништило кредибилитетот на Џонстон, инаки врвен експерт со светски углед.

Посипано со пепел

Кога д-р Џонстон и неговите колеги направија студија за шеќер, чиј заклучок беше дека не е толку штетен како што се мислеше, се зборуваше дека ИЛСИ нема директна улога во истражувањето, освен дека тие обезбедиле пари. Затоа Џоностон тврди дека бил независен. Сепак, Асошиејтед Прес доби е-пошта во која се наведува дека ИЛСИ го разгледала и го одобрила протоколот за студии. Џоностон сега е посипан со пепел, откриен во корупција и со урнат углед, велејќи дека бил „наивен“ кога се согласил да направи студија финансирана од ИЛСИ за користа или штетите од употреба на шеќер.

Д-р Кристин Лајн, главен и одговорен уредник на архивите на внатрешната медицина на САД, рече дека медицинското списание бара од луѓето да ги идентификуваат потенцијалните судири на интереси, но во принцип тие се потпираат на интегритетот на истражувачите и им веруваат кога велат дека не се во судир на интереси. Д-р Гордон Гијат, претседател на 14-члената комисија која ги разгледа анализите, рече дека е убеден дека контроверзната студија не е под влијание на индустријата и дека му верува на истражувачот Џонстон.

Д-р Френк Ху, од одделот за исхрана на Харвард, размислува поинаку - тој вели дека бил запрепастен кога дознал дека д-р Џоностон бил шеф на анализата на месото и водел истражување финансирано од индустријата за шеќер. Тој рече дека и во двата случаи тој ги потценува препораките за шеќер и месо со користење на погрешни алатки за истражување, кои главно се дизајнирани да ги оценуваат клиничките испитувања со лекови, наместо на нутриционистички студии.

"За факторите во исхраната и начинот на живот, невозможно е да се користат истите стандарди како и за тестирање на лекови. Тестовите за лекови се првенствено дизајнирани за да ја тестираат нивната ефикасност и безбедност, додека главната цел на студиите за исхрана е да се идентификуваат факторите на ризик кои влијаат на дебелината и хроничните заболувања. ние се прашуваме која е следната цел на Џоностон “, рече д-р Ху, изјавувајќи дека е загрижен за веќе направената штета.

Сè на сè, според светските медиуми, заклучокот е овој: јадете месо во умерени количини и, колку што е можно, елиминирајте ја диетата на индустриски производи, кои се полни со адитиви. Ако веќе сакате да ги јадете преработените меса, јадете ги во умерени количини и купете ги од земјоделци кои користат само сол од адитиви. Повремената потрошувачка на домашна сланина и пршутот нема да ви наштети.

Вистини и лаги на храната

Како и да е, мамењето со научни студии е добро позната американска практика, за која често се пишува Анита Шупе, нутриционист од Шибеник и автор на „Вистините и лагите за храната“.

- Рано е откриено дека јаглените хидрати му штетат на нашето здравје и на бројни други начини. Во 50-тите години на минатиот век, д-р Питер Клејв, британски лекар и маринец, работејќи со добро воспоставена мрежа на колонијални лекари за да соберат вредни информации за исхраната и здравјето од целиот свет. Тој виде јасна врска помеѓу западните заболувања и потрошувачката на јаглени хидрати и откри честа причина за најразлични болести, нарекувајќи ја „болест на сахарин“. Со други зборови, тоа е нарушување наречено метаболички синдром, кое денес е предизвикано од рафинирани јаглени хидрати. Тогаш, како е можно тие нарушувања да бидат обвинети за маснотиите?

Хипотезата за оштетување на телото со храна која содржи маснотии беше покрената во 1950-тите години од страна на физиологот Анчел Кис, која беше убедена дека таа е примарниот виновник за кардиоваскуларни заболувања, па реши да го докаже тоа. Објави студија под наслов „Атеросклероза: проблем во поново јавно здравје“, во која се покажа корелација помеѓу внесот на маснотии и кардиоваскуларните заболувања во шест држави. Сепак, подоцна беше откриено дека Кис ги лажирала резултатите од студијата.

Таа самоволно ги избра само податоците што одговараат на нејзините претпоставки од само шест земји, иако имаше податоци за потрошувачка на маснотии и врската со срцеви заболувања од вкупно 22 земји. Доколку ги прикажеше сите собрани податоци, статистичката поврзаност помеѓу внесот на маснотии и срцеви заболувања ќе исчезнеше. Анчел Кис потоа ја исмеваа во научните кругови за овој пропуст, па реши да го осветли образот и да направи ново истражување.

Тоа беше „Студија за седум држави“ во која учествуваше и поранешна Југославија. Кис повторно покажа поврзаност помеѓу внесот на маснотии и смртноста од срцеви заболувања. Сепак, оваа студија исто така наскоро стана мета на критики од многу научници - наведува Супе во неговите статии и продолжува:

- Покрај внесот на маснотии, имало и многу други фактори што требало да се земат предвид при испитувањето на причината за смртноста во земја или регион. На пример, внесот на животински масти може да биде пропорционален со степенот на развој на една земја или регион, или пропорционален на другите карактеристики специфични за развојот на индустријализацијата. Но, Кис воопшто не ги сметаше овие други фактори, како што е потрошувачката на шеќер и рафинираните производи, што беше во пораст во сите поразвиени региони на земјите од студијата.

Во региони каде што маснотиите беа високи и каде се покажа голема смртност од срцеви заболувања, голема е и потрошувачката на шеќер. Меѓутоа, во региони каде што внесувањето маснотии беше големо, но потрошувачката на шеќер беше мала, смртноста не беше толку честа. Но, резултатот мораше да ја потврди хипотезата на Кис и да ги оправда очекувањата на неговите приврзаници, како и милиони потрошени долари на даночните обврзници.

За жал, целата пракса прифатена кај јавноста се засноваат врз оваа студија, иако другите големи студии спроведени подоцна никогаш не биле во можност да го потврдат резултатот од истражувањето на Кис. Предрасудите се родија, се зацврстија и сега тешко се убедува јавноста во пинакви мислења, па макар биле и навистина научни.

Теоријата дека маснотиите се најопасни за здравјето кога е во прашање храната се лесно прифатеи од прехранбената и особено од фармацевтската индустрија, кои длабоко ќе профитираат во наредните години на штета на овој фалсификат. Беше креирана побарувачка за производи без маснотии и можност храната индустрија да лансира илјадници и илјадници нови производи со малку маснотии (не-масни) производи - вели Супе, објаснувајќи дека прехранбената индустрија е натпревар за потврда и извлекување профит од истражувањата на Анчел Кис, затоа што многумина заработија на тоа и го оддалечија човекот од неговата традиционална храна (јајца, месо , млечни производи) па се создаде фокус на индустриска храна (производи без маснотии, салама, конзервирана храна, брза храна, крекери, колачи ...).

- Разбирливо е дека Питер Клејв, кој во исто време ја објави својата студија за штетните ефекти на јаглехидратите, не доби ист вид на поддршка како Анчел Кис за теоријата за маснотиите, затоа што интересот на индустријата би бил загрозен доколку луѓето одбиеле високо-рафиниран шеќер и производи од брашно. Со текот на времето, терминот на Клејв „Болест предизвикана од шеќерот“ полека падна во заборав. Но, тој не беше единствениот што предупредуваше на штетноста на шеќерите и јаглехидратите.

Британскиот професор Џон Јудкин, основач на Катедрата за исхрана на Универзитетот во Лондон, Колеџ на Кралицата Елизабета, ја објави во 1972 година книгатата „Чисто, бело и смртоносно“. Врз основа на резултатите од неговите експерименти, тој тврди дека постои силна корелација помеѓу алармантното зголемување на срцевите заболувања во 1960-тите во Америка и зголемувањето на потрошувачката на шеќер. Студентите кои беа користени за истражувањето се хранеа имаа покачени триглицериди со јадење шеќери и јаглехидрати, за кои дури и тогаш, како и денес, се знаеше дека се главен ризик за срцеви заболувања.

Зголемувањето на инсулин како резултат на потрошувачката на шеќер, исто така, доведе до дијабетес тип 2, вели Јудкин. „Ако само мал дел од она што го знаеме за ефектот на шеќерот беше ставено во контекст на ризци со било која друга храна, шеќерот и производите со него ќе беа забранет веднаш“, вели Јудкин.

Бизнисот е се, над се, и после се

Но, тоа не беше она што прехранбената индустрија сакаше да го слушне, големи профити беа во опасност од оваа студија дека шеќерот е бел убиец. Кога создаваат производи со малку маснотии, производителите требаше да ги заменат отстранетите маснотии со нешто друго и ефикасно затоа што храната инаку би имала вкус на стиропор. Најдоброто беше да се додаде шеќер, а студијата на Јудкин беше закана за овој профитабилен бизнис. Во тоа време, производителите на храна, во соработка со неколку научници, дадоа се од себе за да ја дискредитираат работата на Јудкин, а најсилниот глас што се слуша против него беше, секако, оној на Анчел Кис. Обидите на Јудкин да се одбрани се замолчени од британската канцеларија за шеќер и Светскиот центар за истражување на шеќер, а неговата книга е прогласена за “нучна фантастика“.

Јудкин стана несакан гостин на меѓународни конференции на кои како спонзори се јавуваа Кока Кола, Пепси или други слични производители на газирани сокови, тие се заканија дека ќе го откажат спонзорството доколку Јуткин и неговите поддржувачи бидат поканети. Со децении се случува вистинска војна на милијаредри од врвот на индустријата, пред се во Амрика но и низ Европа, со научниците токму околу темата: што е повеќе штетно и опасно за здравјето, преработеното месо или шеќерот. Навидум банално прашање но, тема која допира до секој човек и подига страв кај него за сопственото здравје и живот.

Јудкин бил масовно напаѓан од богатата индустрија на газирани пијалоци, слатки, на чоколади... и неговата работа ја дискредитирале до крајот на 70-тите години кога ниту еден друг научник не се осмелил да објави ништо негативно во врска со шеќерот од страв дека ќе биде погоден од истата судбина. Така, маснотиите, пред сè, заситените маснотии, беа прогласени за виновни за западните заболувања, а не-масната индустрија за белшеќер цветаше - пишува Супе.

Како и да е, пред неколку години, американската научна заедница се извини и изјави дека, сепак, маснотиите не се толку лоши, и дека можеме да јадеме јајца и ферментирани млечни производи, како и умерено месни производи, не индустриски, туку домашни, во кои единствениот додаток беше сол.

Професорот Џон Јудкин, кој почина многу одамна, би бил изненаден, заклучува Анита Чупе, да се знае дека неговата книга Чисто, бело и смртоносно, по 40 години егзил, беше повторно објавена во 2012 година како многу барана и високо ценета научна литература.

Сега, лошата вест

Во март 1984 година, на насловната страница на светскиот магазин Тајм се појави тажно лице претставено со јајца и сланина, со наслов „Холестерол, сега лошата вест“.

„Холестеролот е докажано смртоносен и вашата диета веројатно нема никогаш повеќе да биде иста“, се вели во почетокот на текстот, со кој се одбележа војната против маснотиите и храната како јајца, путер, полномасен јогурт и млеко. Но, наместо со одбегнување на масната храна да се намали бројот на пациенти со кардиоваскуларни заболувања, дијабетес, алергии, автоимуни заболувања и карцином, тој драматично се зголеми. И тогаш има пресврт...

Мета-анализата од 2010 година, во која беа собрани податоци од 21 студија, во кои беа вклучени 348,000 луѓе, не откри доказ дека заситената маст има никаква врска со кардиоваскуларните заболувања. Потоа, во март 2014 година, научното списание „Анали на интерна медицина“ ги објави резултатите од новата мета-анализа, имено научен преглед на 76 студии, во кои учествуваа 600.000 учесници од 18 земји. Накратко, оваа мета-анализа не најде поврзаност помеѓу заситените масти и дебелината, дијабетесот, високиот холестерол и кардиоваскуларните заболувања.

Кардиологот д-р Раџив Чоуди, водечки автор на студијата, рече: „Не треба да се грижиме за заситените маснотии затоа што, всушност, диетата богата со шеќер и рафинирани јаглени хидрати е виновник за сите овие болести“. И тогаш, на насловната страна на Тајм, објасни: „Јадете путер. Научниците ја означиле маснотијата како непријател. Тие што го тврдат тоа - погрешиле“.

И заклучокот е...

Во 1984 година, американското списание Тајм напиша дека мастите се штетни, за после новите мета- истражувања да го сменат својот став во 2014 година, па во новите анализи се вели дека научниците не биле во право, и дека сме слободни да јадеме месо, путер и јајца.

Денешните препораки се драстично да се намалат шеќерите, леб и пекарски производи, слатки и закуски, а повремено да се јаде црвено месо (двапати неделно) со голема салата. Но, потрошувачката на производи од месо, особено оние што се полни со адитиви (салама, колбаси, паштета ...), треба да се минимизираат.

Некои нутриционисти изјавуваат дека е дозволено повремено да јадете домашна панцета, пршут, односно производи што не се преработено туку се само сушено несо, имаат само сол и немаат хемиски адитиви.

Јајцата се пожелни во исхраната, како што се и путерот, јогуртите, кефирот и многу зеленчук, но секако не претерувајте со компир. Кога ќе речеме зеленчук, тогаш мислиме 'зеленчук', домати, краставици, тиквички….

Повремено вметнете јаткасти плодови и овошје. Овошјето не треба да биде прекумерно употребувано од оние кои сакаат да изгубат тежина затоа што овошјето содржи фруктоза, па оттука и шеќер. Но, главното мотото на исхраната за вас треба да биде - не претерувајте.

(Vecer.mk)

 

 

 

Најчитани вести