Непознати детали за бурните односи на Ватикан и Југославија

Зошто Светата столица му подаде рака на Тито и воспостави добри односи со Комунистите?

Мика Шпиљак и Папата Павле 6 разменуваат подароци

"Да живее Југославија!", Овие зборови верскиот лидер на Римокатоличката црква и на шефот на државата на Ватикан, папата Павле VI. пред точно 50 години, на 10 јануари 1968 година, ја испрати од своите одаи коморската делегација на социјалистичка Југославија, предводена од премиерот Мика Шпиљак.

Ова беше прва посета на еден висок југословенски претставник и прва официјална посета на социјалистички премиер во Ватикан. Во тој момент, Југославија и Светата Столица 15 години немаа официјални дипломатски односи, заради што токму овој настан се смета за клуч за разбирање на развојот на настаните. И така беше.

Само две години подоцна, на 14 август 1970 година, повторно се воспоставени целосни дипломатски односи прекинати во 1952 година, за врвот на еден долг процес на "посредување" на Југославија и на Светата Столица, да претставува дефинитивно посетата на претседателот Тито на папата Павле VI. во Ватикан на 29 март 1971 година. По Шпиљак како прв социјалистички премиер, Јосип Броз Тито беше прв шеф на социјалистичка земја кој отиде кај Папата во официјална државна посета.

Тито и Папата Павле 6

Во годините кои следеа по распадот на дипломатските односи, и Југославија и Светата Столица минуваат низ многу фази во развојот и на внатрешен план и на меѓународно ниво. Иако сè уште еднопартиска комунистичка земја со незаменлив авторитет на една личност, Југославија, по конфликтот со Советскиот Сојуз, се повеќе почнува да му се одближува на Западот, од кој, пред се од САД, почнува се повеќе и повеќе да добива економска помош. Западните влијанија почнуваат да се чувствуваат и во културата, во секојдневниот живот, како и со воведувањето на пазарните механизми и во економијата. Во меѓународните односи, одбивање на биполарноста на Студената војна, Југославија се поставува за водач на "Третиот пат" институционализирана во Белград во 1961 година на основање конференција на Движењето на неврзаните.

Периодот на реформацијата во Римокатоличката црква започнува со смртта на папата Пие XII. во 1958 година. На конклавата, која ќе трае три дена, по 11 повторени гласања за Папа, како еден вид на компромис меѓу конзервативните и прогресивни свештеници, избран е надбискупот на Венеција, Анџело Ронкали Џузепе кои со новата титула добива и ново име - Јован XXIII. И покрај тоа што се смета за "преоден папа", поради неговата возраст (77), но и балансот на моќта во Ватикан, тој нема да има премногу влијание, се до свикување на Вториот ватикански совет во 1962 година, кога папата Јован XXIII. го иницираше процесот на најсеопфатни и влијателни промени во Римокатоличката црква во 20 век.

Мика Шпиљак и Чикони

Потребата за "проветрување" во Црквата и "усогласување" со предизвиците на современото општество е поврзана првенствено со отворање на дијалог во рамките на заедницата на Римокатоличката црква со другите религии, и што е особено важно, нерелигиозните заедници.

Со оглед на тоа дека тој умира следната година, неговата мисија продолжува повеќе доследно со новиот папа, Павле VI. За разлика од високо антикомунистички ориентираниот папа Пие XII, Јован XXIII, а особено Павле VI. сметаат дека постоењето на една држава управувана од комунистите реално треба да се земат предвид и дека нормалните односи меѓу Светата Столица и овие земји треба најмногу заради верниците. Во оваа смисла, подобрување на односите со Југославија, како најспецифична и најлиберална социјалистичка земја беше претставено како еден од приоритетите на надворешната политика на дипломатијата на Ватикан.

Времето ќе покаже дека карактерот на режимот не беше единствената причина за интензивираниот интерес на Светата столица за Југославија. Едната причина се однесува на соживотот во Југославија меѓу католичкиот и православниот свет како екуменизмот што го охрабруваше Павле VI. Друга причина беше лично Јосип Броз Тито, чија улога во борбата за мир во светот Папата исклучително ја ценел и како таков се смета за важен партнер во иднина за градењето на мирот.

Како што прекинувањето на дипломатските односи не се случи преку ноќ, така што процесот на конвергенција почнал многу години пред пристигнувањето на Шпиљак и Тито во Ватикан. Овој однос е предизвикан од промените во двете земји, но исто така во многу поширок контекст на студената војна, во која Југославија и Светата Столица почна да играат повеќе важна улога. Проблемите меѓу југословенските комунистички власти и Католичката црква започнаа во 1945 година. Тие се на една страна условени од соработката на дел од католичките свештеници со нацистите за време на војната и улогата на Ватикан во помагање да избегаат усташките функционери по војната, а од друга страна, тука е и атеистичко- комунистичката идеологија дека религијата се доживува како "опиум за народот". Во една таква атмосфера, голем број на католички свештеници веднаш по војната биле убиени или испратени во затвор, и имотот на црквата бил предмет на конфискација и национализација.

И покрај изречениот антагонизам и непријателство, комунистичката власт во Југославија никогаш не ја забранила верата, ниту изразувањето на верските чувства и обичаи. Веронауката се изучува во јавните училишта години по војната, како што калуѓерките продолжија да обезбедуваат медицинска нега во болниците.

Се разбира, со оглед на спротиставеноста на верските чувства и комунистичките идеи, член на Комунистичката партија не (официјално) може да биде верник. Клучниот момент што уште повеќе ја влошува и радикализира релацијата меѓу властите и Црквата било судењето и затворањето во Загреб на Надбискупот Алојзије Степинац. Неговото назначување како кардинал на папата Пие XII. во 1952 година, југословенските власти го искористија да ги прекинат дипломатските односи со Светата столица. Во годините што следеа додека не умре Пие XII. (1958) и Алојзиус Степинац (1960) взаемна недоверба беше неконтролирана. Комунистичките власти продолжија со притисокот врз црква во земјата, а за возврат, Светата Столица ја користеше секоја можност преку официјални и неофицијални дипломатски активности да му наштети на угледот на Југославија во светот.

Под влијание на идеите на Вториот ватикански совет, односите меѓу Југославија и Светата Столица од почетокот на 1960 година се со целосно нови содржини и динамика. За разлика од 1952 година, кога со прогласување на апостолскиот нунциј, Монсињор Силвио Оди за персона нон грата во Југославија, првиот чекор направен од официјален Белград, на иницијативата за нормализирање на односите започна во Рим. Со бројни разговори на дипломатите на Југославија и Ватикан за проблемите со кои се соочуваат во меѓусебните односи, "затоплувањето" беше видливо и во различни симболи, но, исто така, во многу конкретни активности од двете страни.

Така, југословенскиот амбасадор во Италија, Иво Вејвода, присуствуваше на погребот на папата Јован XXIII. и инаугурацијата на папата Павле VI., а новиот папа, како знак на благодарност до претседателот Тито испратил Златен комеморативен медал. Од друга страна, за Денот на Републиката (29 ноември) во 1966 година при прием во југословенската амбасада во Рим за прв пат дојдоа и официјални претставници на Светата Столица, предводени од истакнатиот дипломат Агостино Касароли.

Во добрите намери на Светата Столица, но исто така и во на моќта на Ватикан, југословенските власти се уверија на конкретен пример за време на посетата на Тито во Јужна Америка (1963). Отсуството на демонстрации против југословенскиот претседател во голема мера се должи на циркуларното писмо испратено од Ватикан до јужноамериканските епископи, барајќи од нив да влијаат на антикомунистичките групи во нивните земји.

Тито и Мика Шпиљак

За споредба, само неколку години порано, католичките свештеници организираа протести за време на посетите на Тито во Франција и Велика Британија. Само споменатиот пример за влијанието на Католичката црква во светот беше една од главните причини за позитивен одговор од југословенските власти, на испружена рака на помирување. Имено, за разлика од повоената ситуација кога Југославија во разни ситуации се однесуваше како типичен "советски сателит", од средината на 1950-тите стана "Американски комунистички сојузник." Зависноста од финансиските и стоковите помоши од САД и земјите од Западна Европа во кој важна улога игра и лоби поврзано со различни религиозни организации сугерираат поинаков, главно помалку агресивен пристап и кон верниците и кон Католичката црква како институција.

Во исто време, додека Југославија се соочуваше со една од најголемите внатрешнополитички кризи што резултираше со отстранување од политичкиот живот на Александар Ранковиќ, најсилниот лик по Тито во државата, на 25 јуни 1966 година, во Белград беше потпишан протокол за разговори меѓу претставниците на СФРЈ и претставниците на Светата столица. Иако беше само преодна фаза кон воспоставување на целосни дипломатски односи, овој документ овозможи да се одржуваат преговорите на највисоки државни нивоа. Токму посетата на премиерот Мика Шпиљак на Ватикан треба да покаже југословенска подготвеност за овој процес да биде завршен наскоро.

 

 

Поврзани

Најнови вести

Коментари